از آنجا که ادامه کار در سرویس پرشین بلاگ بدلیل بروز مشکلات امنیتی زیاد و هک شدن های فراوان امکانپذیر نیست. این وبلاگ به Wordpress منتقل شد

Http://khatmikhi.wordpress.com

همچنین وبلاگ شخصی من به آدرس http://hajloo.wordpress.com حاوی یادداشت های روزانه من در ارتباط با مسایل کاری و برنامه نویسی می باشد

با درود بر همگي دوستان عزيز ، قرار بود هر 15 روز تارنما بروز شه كه متاسفانه باز هم دچار مشغله كاري شدم و با اينكه يك سري مطلب رو از قبل آماده كردم و فقط بايد در تارنما بروز كنم ، حتي وقت اين كار رو هم نداشتم ، بهرحال من از قبل 15 مطلب آماده كردم كه هر 15 روز سعي مي كنم اونها رو بروز كنم ، مطلب بعدي هم به درخواست يكي از دوستان در مورد پرميس هست كه بزودي سعي مي كنم اون رو در تارنما قرار بدم چراكه دوست عزيزي كه اين مطلب رو درخواست كرده بودند زمان بسيار زيادي منتظر ماندند و پاسخي نگرفتند ، از همينجا از اين دوست گران قدر پوزش خواسته و عرض مي كنم مطلب ايشان آماده است و بزودي در تارنما بروز خواهد شد ، اما مطلب امروز مطلبي در مورد ريشه يابي نام ماه تير است ، كه بر طبق اصول هر ماه در ابتداي نام آن ماه در تارنما بروز خواهد شد .

دوستي نيز در مورد نحوه نگارش اعداد در زبان فارسي باستان پرسش داشتند كه ايشان را به مطلب جدول الفباي ( جديد ) زبان فارسي باستان ارجاع مي دهم . باز هم تكرار مي كنم كه دوستاني كه مي خواهند مطالب آموزش زبان فارسي باستان را مطالعه كنند بايد فونت مربوطه را بر روي سيستمشان نصب كنند براي دريافت فونت نيز مي توانيد با ارسال يك رايانامه به بنده تقاضاي دريافت اين فونت را بكنيد كه در اسرع وقت اين فونت براي شما ارسال خواهد شد .

اما در مورد قالب تارنما و آرشيو وبلاگ بايد عرض كنم مدت بسيار زيادي است كه آرشيو تارنما بروز نشده و تعداد زيادي از مطالب در لينكهاي آن قرار ندارند ،‌سعي مي كنم بزودي آرشيو تارنما را اصلاح كنم تا دوستان راحتتر به جستجوي مطالب بپردازند . همچنين بزودي لينك چند سايت و تارنماي ديگر به پيوندهاي تارنما اضافه خواهد شد و توضيحي در مورد هر كدام داده خواهد شد . برخي از پيوندها نيز دچار مشكل است كه بزودي بر طرف خواهد شد .

اما در مورد مرجع مطالبي كه مشاهده مي فرماييد بايد عرض كنم ، از آنجا كه مطالب اين تارنما به صورت سريالي نوشته مي شوند ، منبع آن مطلب خاص در اولين قسمت از مطالب قابل مشاهده است .

تیر

در اوستا تیشتریه Tishtarya در پهلوی تیشتر Tishtr یکی از ایزدان مزدیسنا و نگهبان باران است ، از پرتو کوشش این فرشته است که زمین پاک اهورایی از بخشایش باران برخوردار گردد و کشتزارها سیراب شود . ناگزیر به همین مناسبت است که نویسندگان عرب و ایرانی تشتر را فرشته روزی دانسته و آن را میکائیل ایرانیان پنداشته اند چنانکه میدانیم میکاییل در دین یهود و اسلام فرشته رزق است . در فرهنگهای فارسی به غلط آنرا بتشتر یاد کرده اند و چون همه مانند اسدی نوشته اند که میکاییل است هیچ شبهه نمی ماند که تشتر مراد است ، دقیقی گوید :

تشتر راد خوانمت کفر است                        او چو تو کی بود بگاه عطا

در میان فرهنگها در سروری درست یاد شده اینچنین  « تشتر بر وزن ابتر حضرت میکاییل بود » در اوستا  ا َ پئوشَ apaosha دیو خشکی رقیب تیشتر دانسته شده است .

تیشتر نیز نام ستاره ایست که شعرای یمانی خوانند و در زبانهای اروپایی Sirius تیشتر ستاره باران است ، هر آنگاه سر از گریبان آسمان به در کرده بدرخشد نوید ریزش باران می دهد . در اوستا یکی از قطعات بسیار دلکش که تیر یشت نامیده شده در نیایش فرشته باران است .  تیر ( = تشتریه = تیشتر ) ستاره و فرشته باران نباید مشتبه شود با تیر دیگر که در تازی سهم گویند ؛ تیر به این معنی در فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) تیگری Tigri و در اوستا Tighri خوانده شده است .

خب اينم از مطلب امروز ، مطلب بعدي پرميس و موقع بروز رساني 15 روز بعد ، پاينده آزاد و سربلند باشيد قربان شما ناصر حاجلو

درود بر همه دوستان ، چنانچه پيش از اين نيز گفته شد اين تارنما از اين پس هر 15 روز يكبار بروز رساني خواهد شد و شما مي توانيد مانند گذشته از آن استفاده كنيد ، همچنين سايتي كه در 2 سال گذشته بر روي آن كار شده به احتمال قريب به يقين در اواخر تابستان امسال آماده خواهد شد و دوستان گرامي خواهند توانست از مطالب آن استفاده كنند .

اين هفته اخبار تاسف باري به گوش همه ما رسيد و آن بهره برداري از سد سيوند به امر رياست محترم جمهور بود ، نوشتن مطلب در اين مورد را صحيح نمي دانم چراكه دوستان دانشمند بنده در اين مورد مطالب ارزنده اي را بيان كرده اند و عرايض بنده در اين موررد تنها روايتي از سخنان اين دوستان خواهد بود ، تنها نكته اي كه لازم مي دانم يادآوري كنم آن است كه اميدوارم هر چه زودتر اين سد شكسته شود .

در زير مطلبي در مورد ماه شهريور از ديدگان شما مي گذرد كه بنا به درخواست سه تن از دوستان زودتر از موعد مقرر ( شهريور ماه ) بروز مي شود ، همچنين دوستي معناي كلمه Dahyu را به زبان فارسي باستان خواسته بودند كه ايشان را به مطالعه همين مطلب ارجا مي دهم . باشد كه پاسخ درخوري براي دوستان گرامي باشد .

شهریور

در فارسی شهریر هم گفته شده :

چو در روز شهریر آمد به شهر                   ز شادی همه شهر را داد بهر ( لبیبی )

در اوستا خشتهر و ئیریه Khshathra vairya مرکب است از خشتهر و صفت وئیریه ، خشتهر در اوستا و فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) و سانسکریت به معنی کشور است ، همین واژه است که در فارسی شهر شده و بجای بلده عربی بکار می رود ، باز در فارسی لغاتی داریم که دائره مفهوم پارینه آنها تنگتر شده از آنهاست دیه یاده که در فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) دهیو Dahyu و در اوستا دخیو Dakhyu به معنی کشور یا مملکت است و داریوش بزرگ در سنگ بپشته بهستان بابل و مصر  و  سغد و خوارزم  و جز آن هر یک را دهیو نامیده است ، برزن که در فارسی به معنی محله است در فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) وردن Vardana ( در اوستا ورزان Varezana ) به معنی شهر است . از اینکه از واژه خشتهر ، در فارسی خاء افتاده و شهر شده نظیر بسیار دارد چون خشنا  Khshna ( = شناختن ) خشپَ Khshapa ( = شب ) آخشتی Akhshti ( = آشتی ) و جز آن ، گاهی آن خاء اصلی ماقبل شین همچنان در فارسی بجا مانده چون خشنو Khshnu ( = خشنود ) .

هرچند امروزه از مفهوم واژه شهر کاسته شده اما وسعت دیرین آن از واژه های ایرانشهر و شهریار هویداست در روزگار هخامنشیان در سر هر دهیو ( = کشور ) یک فرماندار یا نایب السلطنه گماشته بود که او را در فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) خشتهرپاون khshathrapavan می گفتند یعنی شهربان یا کشوردار ، همین واژه را یونانیان (Satrapes ) Satrape نوشته اند .

همچنین خشتهر در اوستا و فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) ارت خشتهر Arta-Khshathra و در پهلوی ارتخشیر خوانده شده ، لفظا یعنی کسی که به قانون ایزدی یا به تقدس و پاکی فرمانروایی دهد .

خشتهر ( = شهر ) از مصدر خشی Khshi در آمده که به معنی شاهی کردن و فرمان راندن و توانستن و یارستن است و در گزارش پهلوی اوستا ( = زند ) همین واژه در پهلوی به پاتیخشاهنیتن Patikhshahenitan گرداننده شده و از همین بنیاد است شاییتن Shayitan در پهلوی از همین بنیاد است شاه که در فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) و اوستا خشیه Khshaya آمده و پادشاه در پهلوی پاتیخشای ( خشیه + پتی Pati ) . نام چهارمین شاهنشاه هخامنشی خشایارشا پسر داریوش که یونانیان Xerxes خوانده و در فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) خشیارشن Khshayarshan بوده مرکب است از خشیه و ارشن Arshan که به معنی نرومند و دلیر است ، این نام لفظا یعنی در میان شاهان مردمنش و دلیر .

 اما جزء دوم واژه شهریور که وئیریه Vairya باشد صفت است به معنی برگزیده شده از مصدر ور Var که به معنی برگزیدن و برتری دادن و گرویدن است . در طی سخن از واژه فروردین بیک ور به معنی پوشاندن و نگهداری کردن و پناه بخشیدن بر خوردیم . این ور دوم که بنیاد وئیریه می باشد در اوستا چنانکه در فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) به معنی برگزیدن و کرویدن است . همین مصدر است که در پهلوی ورویتن Varavitan ، وَوَرونیتن Varavenitan و در فارسی گرویدن شده است و در طی سخن از واژه اردیبهشت گفتیم : تبدیل واو اوستایی و فرس هخامنشی ( زبان فارسی باستان ) در فارسی بسیار است ، همچنین در بسیاری از واژه های فرس هخامنشی ( فارسی باستان ) و اوستا حرف واو در فارسی به گاف مبدل شده مانند ویشتاسب Vishtaspa = گشتاسب ، وهرک Vehrka   = گرگ ، وَزر Vazra = گرز ، ورازَ Varaza  = گراز و جز آن . گذشته از گرویدن که در تبدیل شدن واو به گاف هیئت اصلی تغییر یافته در واژه « باور » واو اصلی محفوظ مانده است .

بنابرآنچه یاد کردیم ، خشتهر وئیریه Khshathra –Variya = شهریور به معنی کشور برگزیده یا پادشاهی برگزیده و مکرر در اوستا واژه خشتهروئیریه به معنی بهشت گرفته شده یا کشور آسمانی اهورامزدا . شهریور نماینده پادشاهی و توانایی مینوی آفریدگار است ، در این گیتی نگهبانی فلزات با این امشاسپند است .

پاينده آزاد و سربلند  باشيد ، قربان شما ناصر حاجلو .

سال نو مبارک

درود بر همگی دوستان ، 9 ماه است که بنده در این تارنما مطلبی را بروز نکرده ام و در طول این مدت رخدادهای بسیاری به وقوع پیوست که به علت طولانی بودن آنها در مورد آنها توضیحی داده نمی شود ، شایان ذکر است که تعدادی از این اتفاقات از اهمیت بالایی برخوردار بود که لازم بود در مورد آنها توضیح داده شود ، اما به علت تنگ بودن زمان بنده برای رسیدگی به تارنما و البته نبود زمان کافی برای تحقیق در مورد مطلب مذکور ، از نوشتن مطلب در خصوص مطلب خودداری شد ، در اینجا لازم به ذکر می دانم از تمام دوستانی که در این مدت لطفشان شامل حال بنده شد سپاسگذاری کرده و از ایشان قدردانی کنم که در این مدت یار و همراه بنده بودند و باعث دلگرم شدن بنده برای از سر گیری راه شدند ، در این مدت و در فرصتی که تعطیلات نوروزی برای بنده فراهم نمود موفق شدم تا پاسخ بسیاری از دوستان را نوشته و در این مطلب در تارنما قرار دهم ، همچنین در این فرصت که فیلم 300 برای خود جنجال به پا کرد ، بنده توانستم این فیلم را مشاهده کرده و تحلیلی بر این فیلم بنویسم که در زیر آن را مشاهده خواهید کرد .

نکنه ای که باید یادآور شوم آن است که دوستان همیشه می توانند از طریق پست الکترونیک بنده به آدرس n.hajloo@gmail.com با بنده ارتباط برقرار کنند ، بنده هر هفته یک یا چند بار به دوستان پاسخ خواهم داد . از دوستانی که برای بنده کنیبه هایی برای ترجمه ارسال کردند به علت طولانی شدن زمان ترجمه پوزش خواسته و میدوارم بنده را ببخشایند که زمان اندک بنده اجازه ترجمه را از من سلب کرده بود . به هر روی پاسخ بیشتر دوستان به آدرس پست الکترونیکیشان ارسال شد ولی هنوز چند کنیبه هست که ترجمه نشده است ، اگر زمان کافی باشد آنها را هم ترجمه خواهم کرد و برای دوستان ارسال خواهم کرد ، چیزی که بنده برای ترجمه ملاک قرار دادم زمان دریافت کتیبه ها بود ، و آنها را به ترتیب دریافت ترجمه کردم ، اگر دوستی هنوز ترجمه ای دریافت نکرده است ، باید پوزش بنده را پذیرا باشد و بداند که بزودی و در اولین فرصت ترجمه اش برای وی ارسال خواهد شد ، قفط خواهش می کنم دوستانی که ترجمه ها را دریافت نکردند پس از نوروز مجددا بنه را با خبر کنند تا پاسخی درخور به ایشان داده شود . با سپاس از صبر و شکیبایی شما دوستان عزیز .

یکی از رخدادهای بسیار مهم برای وبلاگ نویسان و البته تاریخ دوستان از دست دادن یکی از بهترین و از نظر بنده بهترین تارنمای تاریخی ایرانی است ،  تارنمای فرهنگ ایران باستان به مدیریت استاد داریوش کیانی ، متاسفانه به گفته خود ایشان استفاده از مطالب ایشان بدون ذکر نام منبع ، باعث شد ایشان حق استفاده از مطالبشان را از سایر دوستان نیز سلب کنند ، البته به گفته ایشان ، ایشان از طریق نوشتن کتاب و مقاله همچنان به کار خویش ادامه می دهند . به هرروی بنده امیدوارم ایشان مجددا به نوشتن مطالب ادامه دهند چراکه تعداد اشخاصی که از مطالب ایشان استفاده می کنند ، بیشتر از تعداد افرادی است که مطالب ایشان را بدون ذکر نام ایشان استفاده می کنند .

پاسخ به سوالات

در زیر به پرسشهای دوستان پاسخ داده می شود .

علی  : مي خواستم در مورد قسمت ( آله يا شاهين ) بگويم كه شاهين پرنده اي شكاري و در حدود ۶۰ سانتي متر است نه به بزرگي عقاب .

پاسخ : مطلب نوشته شده ، به قلم استاد ابراهیم پورداود بوده و بنده بی هیچ تغییری همان را ذکر کردم .

کیمیا : من دانشجوی رشته معماری هستم اما به باستان شناسی علاقه دارم و می خوام در این رشته ادامه تحصیل بدهم ، لطفا مرا راهنمایی کنید .

پاسخ : متاسفانه رشته ی تحصیلی بنده ، نرم افزار کامپیوتر بوده و اطلاعی از شرایط تحصیلی باستان شناسی ندارم .

فرهاد : لطفا به صورت کاملا مفصل اگر بخواهیم خط میخی را رمز گشایی کنیم باید از چه منبعی استفاده کنیم؟

پاسخ : بصورت مختصر می توانم منابع زیر را معرفی کنم ، در صورت کافی نبودن توضیحات اطلاع دهید تا اطلاعات کاملتری در اختیار شما قرار دهم .

•           فرمانهاي شاهنشاهان هخامنشي ؛ رلف نارمن شارپ

•           جداول كتاب اشميت ( نويسنده آلماني كتاب راهنماي زبان پارسي باستان )

•           راهنماي زبان هاي باستاني ايران ( جلد اول و دوم ) ؛ دكتر محسن ابوالقاسمي

•           تاريخ مختصر زبان فارسي ؛‌ دكتر محسن ابوالقاسمي

•           جزوه آموزشي ؛ بنياد نيشابور ( موسسه آموزش زبان هاي باستاني )

•           دكتر چنگيز مولايي ، راهنماي زبان فارسي باستان ( دستور زبان ، گزيده متون ، واژه نامه ) ، نشر مهر نامگ

•           R.G.Kent , old Persian , Grammer , Texts , Lexicon , New Haven 1953 , pp . 10 seq.

هادی  : خيلی ممنون از مطالب ارزنده شما ايا امکان ملاقات حضوری با شما وجود دارد . با تشکر

پاسخ : باید عرض کنم که بنده ساکن تهران هستم ولی متاسفانه به علت مشغله کاری امکان ملاقات حضوری با دوستان وجود ندارد .

کوروش : چرا تو وبلاگتون الفبای خط ميخی رو نميگين که هر علامت چه معنايی دارد>> به هر حال ممنون .

پاسخ : در آرشیو تارنما سه مطلب برای الفبای زبان فارسی باستان وجود دارد که مطلب الفبای ( جدید ) زبان فارسی باستان کاملترین مرجع برای الفبای زبان فارسی باستان است .

سحر  : با سلام و تشکر از زحمات شما در راه حفظ تاریخ ایران باستان . میخواستم نکته ای را ذکر کنم ، حیف است در مطلبی که به جایگاه زبان ، خط و حفظ این دو ارزش فرهنگی نوشته شده است ، از کلماتی مانند : " خواهشا " استفاده کنید . من متوجه شدم که شما در ابتدای هر بخش ، با زبان دوستانه و راحت با خوانندگان ارتباط برقرار میکنید که این بسیار عالی است ، اما شما را به خدا از این کلمات که توسط عوام کم سواد ساخته شده استفاده نکنید . ممنون از توجه شما

پاسخ : با سپاس از نکته سنجی شما ، باید عرض کنم زین پس تلاش می شود از این واژه های بیگانه استفاده نشود .

رضا : من اطلاعاتی راجع به عيد پوريوم که مخصوص يهوديان ميباشد و تاريخچه آن ميخواستم .

پاسخ : پیش از این یک مطلب کاملا مفصل در مورد جشن پوریم در تارنما نوشته شده که در آرشیو تارنما موجود است ، می توانید با استفاده از لینک جشن پوریم به مطلب مورد نظر دست پیدا کنید .

تعدادی از دوستان در مورد تبلیغات در تارنما پرسیده بودند که باید عرض کنم سبب خشنودی بنده خواهد بود اگر ایشان تارنما را یاری کند ، آنچه واضح است آن است که در طی نه ماه گذشته آنچه سبب تعطیلی تارنما شده بود ، نبودن زمان خالی برای تارنما بود که به علت نبودن پشتوانه مالی از برنامه های روزانه خارج شده بود ، امیدوارم با یاری دوستان مجددا تارنما به روال ÷یش باز گردد ، البته آنچه واضح است آن است که بنده در زمان های خالی پیش آمده ، تارنما را بروز خواهم کرد .

نصیر : در خواست پست الکترونیک دارم .

پاسخ : آدرس پست الکترونیک جدید بنده : n.hajloo@gmail.com

هانا حواري : شما ميدونين فلسفه اينکه خط فارسی کنونی از راست به چپ نوشته ميشه چیه ؟ اگه کتابی در اين مورد ميشناسين لطفا راهنمائی کنيد . ممنون

پاسخ : در مورد زبان فارسی کنونی باید عرض کنم بنده هیچ اطلاعاتی در مورد زبان فارسی کنونی ندارم .

تعدادی از دوستان در مورد پرچم و تصویر مربوطه پرسشهایی داشتتند که باید عرض کنم در اولین فرصت تصاویر مربوطه بروز خواهند شد .

کلوب خط میخی

در مورد کلوب خط میخی باید عرض کنم ، چنانچه گفته شد بنده زمان کافی برای رسیدگی به تارنما و کلوب نداشته ام و در این مدت مدیریت کلوب ، به علت نبود بنده ، مدیریت کلوب را به یکی دیگر از دوستان فرهیخته بنده اعطا نمود ( متاسفانه این کار در کلوب مرسوم است ) ، بنده پیش از نوروز در کلوب خط میخی یک مطلب بروز کردم که اتفاقات جالبی پیرامون آن به وقوع پیوست ، ابتدا مطلبی را که بنده در کلوب بروز کردم ملاحظه می فرمایید و سپس وقایع ماوقع .

درود بر همگي دوستان ، امروز پس از يك ماه وقفه در بروز رساني تارنما ،‌مطلب ديگري رو براي شما انتخاب كردم كه در ادامه خواهيد خوند . اما از دوستاني كه در اين مدت با ارسال اي-ميل سوالاتي پرسيده بودند ، بايد عرض كنم كه جوابهاشون براشون ارسال شده و مي تونند پاسخشون رو ببينند ، بجز دو تن از دوستان كه يكي تشريح نام پارميدا رو خواسته بودند و ديگري ترجمه چند كتيبه كه خودشون ارسال كرده بودند ، بايد عرض كنم بخاطر كمي وقت هنوز زمان براي پاسخ به اين دوستان پيدا نشده كه از همينجا از ايشان پوزش خواسته و عرض مي كنم كه در سريعترين زمان ممكنه پاسخ ايشان نيز داده خواهد شد . و اما مطلبي كه امروز خواهيد خواند ، به درخواست دوستاني كه مطالبي در مورد زبان پهلوي خواسته بودند داده ميشه و بايد بگم كه اين مطلب در سه يا چهار مطلب ديگر نيز ادامه خواهد داشت .

درود بر همه دوستان ، چنديست كه بعلت مشغله زياد كاري زماني براي بروز كردن تارنما نبود، دراين مدت اتفاق هاي زيادي رخ داد كه به علت كمي وقت از آن مي گذريم ، اما مهمترين اين اتفاق ها يك صد سالگي مشروطيت در ايران بود كه در اين ارتباط چند پرسش براي بنده ارسال شد كه بنده يكي از آنها را كه به نظرم بسيار جالب است براي شما مي نويسم تا هم دوست عزيزمان الهام به پاسخش رسيده باشد ، و هم ديگران از اين اتفاق جالب اطلاعي پيدا كنند . لطفا توجه داشته باشيد كه اين مطلب اولين مطلب از تاريخمعاصر ايران است كه در اينتارنما نوشته مي شود و به احتمال بسيار زياد آخرين مطلب نيز خواهد بود . بنابراين از دوستان گرامي خواهشمند است اگر پرسشهايي در مورد تاريخ معاصر داريد از ساير دوستان كه در اين زمينه تحقيق كرده اند جويا شويد ، چراكه بنده هيچ تحقيقي در اين زمينه نداشته ام و اين مطلب را به درخواست يكي از دوستان ديگر از يك منبع كه دوست ديگري معرفي كرده بود يافتم كه اميدوارم هم مطلب سنديت داشته باشد ( كه اميدوارم دوستاني كه در اين مورد سنديت منبع اطلاع دارند ، من و ساير دوستان را آگاه سازند ) و هم اينكه مطلب همان قدر كه براي بنده جالب بود براي ساير دوستان نيز جالب باشد .

از آنجا كه زمان اندك استو من هم دوست دارم اين مطلب بسيار كوتاه باشه تا همه دوستان بتونن بخوننش ، به نگارش مطلب مي نشينيم و سپس به بيان منبع خواهيم پرداخت ، از تمامي دوستان خواهشمدنم كه مطلب را تا آخر بخوانند ، به خصوص از جايي كه با علامت «» مشخص شده است .

ترك هاي غيور و میهن پرست ، يا تركهاي ...

كار خوار و بار در شهر تبريز سخت شده ، گرسنگي نمايان گرديده بود و از آن سوي ، بهانه جويي روسيان و آرزوي سپاه فرستادن ايشان به آذربايجان ، بيم بزرگي شمرده ميشد . ثقه الاسلام رو به سوي محمد علي ميرزا آورده چاره را از او مي طلبيد ، علماي نجف دست به سوي سپهدار و سمصام السلطنه مي يازيدند  . ليكن سردار و سالار و سردستگان آزادي ، سختي كار را دريافته ، مي دانستند كه بايد چشم به ياري ديگران ندوخته و به محمد علي ميرزا اميدي نبسته ، گره را با دست خود باز كنند ، و بر آن مي بودند كه از اين پس پياپي به لشگرهاي دولتي بتازند و به دستياري و كوشش و دليري ف آنان را از جلو بردارند . اين مي بود انديشه اي كه پس از جنگ هكماوار پيش آمده و همگي بر آن همداستان شده بودند . از آغاز جنگ بيشتر زمانها مجاهدان به جلوگيري مي ايستادند ولي اين زمان مي بايست به تاخت پردازند .

          از آن سوي دولتيان در اين هنگام ايشان هم به ستوه آمده و به آن مي بودند كه پياپي جنگ كنند و كار را يكسره گردانند . اين است فروردين از آغاز تا انجام ، همه با جنگ گذشته و در اين يكماه كمتر روزيست كه جنگ يا گلوله باران توپها در كار نبوده . چيزيكه هست اين جنگها از بس فراوان بود كسي داستان آنها ننوشته و ما جز از چند پيش آمد بزرگي  از بازمانده يادداشتي در دست نمي داريم و ناگزيريم تنها آنها را ياد كرده از بازمانده چشم پوشيم .

شب دوشنبه دوم فروردين (29 صفر ) دسته اي از مجاهدين خيابان به يكي از سنگرهاي دولتيان تاختند و فيروزانه آن سنگر را بدست آوردند . روزنامه مساوات كه اين را ياد كرده مي نويسد : " پنج كس از دولتيان را دستگير كردند و ديگران كشته شده جز چند تني جان به در نبردند . نيز آنچه چادر و ابزار زندگاني مي داشتند با بيست و هشت تفنگ به دست مجاهدان افتاد " .

انجمن اين فيروزي را با تلگراف آگاهي به استانبول فرستاد ، بدينسان :

          " تبريز – شب 29 احرار خيابان به اردوي استبداد حمله سنگر بزرگ را متصرف شش نفر اسير ، 34 مقتول ، فرار غنايمشان ضبط نقاط ايران بتلگرافيد انجمن ايالتي "

اين يك تاخت كوچكي و همانا براي آزمايش بوده ، سپس روز چهارشنبه چهارم فروردين به تاخت بسيار بزرگي برخاستند و جنگي كه به نام جنگ ساري داغ شناخته گرديد در ميانه رخ داد . اين يكي از روزهاي پر شور تبريز بود . در اين روز ، گذشته از مجاهدان و تفنگداران ، دسته هاي انبوهي از مردم ديگر ، رو به رزمگاه آورده كوشش مي كردند ، و آواي توپ و تفنگ و بمب با هياهوي جوش و خروش بهم در آميخته ، هنگامه بيي مانندي پديد مي آورد . اين شگفت كه داستان آن را ننوشته اند و ما يادداشتي درباره آن در دست نمي داريم . در اين زمان در نتيجه سختي كار ، نان و شوريدگي زندگي روزنامه هاي ، نامه ملت و انجمن ، بيرون نمي آمد ( نامه ملت از همان هنگام بريده شد ولي انجمن ، پس از ديري چند شماره بيرون آمد ) و مساوات كه در آخرين شماره خود به ياد آن پرداخته به دو سه جمله كوتاه بسنده كرده . ولي آنانكه در آن روز در تبريز مي بودند مي دانند چه جنگ خونين و سختي پيش مي رفت و تا سالها نام جنگ ساري داغ به زبانها مي بود . مساوات گواهي داده كه اين از همه جنگهاي ماه هاي گذشته سخت تر بوده . سالار كه خود او در اين جنگ دست داشته بارها از سختي آن گفتگو مي كرده .

          چنانكه گفتيم اين شور و خروش و تاخت و كارزار ، به آهنگ آن بود كه دشمن را از جلو بردارند و راهي را بروي شهر باز كنند . ...[ سخن نويسنده تارنما : "سه پاراگراف به خاطر طولاني شدن توضيحات جنگ حذف شد" ] ... فرداي آن روز از سوي غربي با كسان صمدخان جنگ برخاست ولي چند ساعتي بيش نكشيد و آرامش رخ داد .

درود بر همه دوستان ـ پيش از اينکه به مطلب امروز برسيم بايد چند تا مطلب رو بيان کنم

۱) آقای ارشام گفته منابعی که در مطلب بزرگان تاريخ ساسانی استفاده شده  گفته بشه که بايد خدمتشون عرض کنم ـ اين مطلب رو دوست ديگری برای بنده ارسال کرده بود و خواسته بود که به اسم خودش و با حق معنوی خودش در تارنما نوشته بشه که بنده هم در بالای همون مطلب نوشتم نگارش مطلب زير دليل بر صحت نوشته ها نيست و اگر شما سوالی داريد می تونيد از قسمت نظرات استفاده کنيد تا نويسنده مطلب جواب شما رو بده ـ متاسفانه هنوز نويسنده مطلب پاسخی به اين سوال ندادند ـ حتی پاسخ روشنی به رايانامه ای که بنده به ايشون ارسال کردم ندادند . اميدوارم بزودی منابعی که استفاده کردند رو به ملا هم بگن تا همه روشن بشن .

۲ ) آقای ثامن از قول آقای پوربيزار مطالبی در مورد  زبان فارسی گفته و خواسته من جوابشون رو بدم ـ بايد عرض کنم بنده قبلا عرض کردم مطالب اين تارنما با ارزش تر از اونه که بخواد با به بحث و مجادله کشيدن گفته های آقای پوربيزار بخواد اين گفته های اشتباه رو گسترش بده . به همين دليل به هر چيزی که به ايشون مربوط بشه هيچ عکس العملی نشون داده نميشه . اميدوارم باقی دوستان هم همين کار رو بکنن تا آقای پوربيزار فکر نکنن الآن در کانون توجهات عموم ملت ايران قرار دارند و تمام گفته هاشون درسته ـ اگر کسی به ايشون و گفته هاشون محل نده بزودی از رسالتشون دست خواهند برداشت .

۳ ) دوست عزيز آقای روان پريش خواسته بودن در مورد زبان پهلوی بنويسم که بايد عرض کنم ـ بزودی مطالبی پيرامون زبان پهلوی آغاز خواهد شد .

۴ ) و آخر اينکه خانم حميده در مورد سيستم قضايی ايران باستان منابعی رو خواسته بودن که بايد عرض کنم بنده زياد در اين مورد مطلبی نخوندم ـ ولی استاد داريوش کيانی در تارنمای فرهنگ ايران باستان مطالبی رو در اين مورد نوشتن که شما رو به آرشيو تارنمای ايشون ارجاع ميدم . اميدوارم کافی بودنژه باشه .

خب چون مطلب امروز يکم طولانيه بدون هيچ بحث اضافی ديگه ای ميريم سراغ اصل مطلب .

جواب تكليف انجمن چهارم

انجمن پنجم

bg \ vzrk / aurmzda

خداي بزرگ است اهورا مزداه

در اين انجمن هم قصد داريم ، به خواندن چند حرف از زبان فارسي باستان بپردازيم ،‌ اين حروف تا اونجا پيشرفت كه ما تقريبا چيزي حدود 18 حرف رو در جلساتي كه تا كنون برگزار شده ، آموزش داديم .

حروف   اَ   آ    بَ    رَ     كَ    گَ    در انجمن نخست

حروف  مَ     پَ     دَ     سَ    در انجمن دو ديگر

حروف  وَ     شَ    اِ     يَ     او    در انجمن سه ديگر

حروف  هَ     نَ     تَ    و ِ   ثَ    در انجمن چهارم

حروفي كه امروز انتخاب كردم ، شَ/چَ     م ِ   دِ    دُ    هستند . در طول اين جلسه سعي ميشه شما رو با تلفظ و نحوه نگارش اين حروف و البته نوع خواندن آنها در كلمات آشنا كنيم . براي همين منظور از چند كلمه استفاده مي كنم كه البته ، ممكنه همه اونها داراي معني نباشن و صرفا براي اينكه شما نحوه نوشتن و تلفظ اون حروف رو توي كلمات متوجه شين آورده بشن كه البته بجاي خودش بيشتر راجع به  اونها توضيح داده ميشه .

كلمه            ::     buMiy

آوا نويسي     ::      bumi

حرف نويسي  ::     bumiy

تلفظ فارسي  ::   بومي

معني           ::     زمين

حروف تشكيل دهنده  :: حرف نخست  b  به شكل  b   است ، تلفظ فارسي آن  بَ  مي باشد . حرف دوم  u  به شكل  u   است ، تلفظ فارسي آن  او  ،  مي باشد . حرف سوم  m  به شكل  M   است ، تلفظ فارسي آن  م ِ  مي باشد . حرف چهارم  i  به شكل  i   است ، تلفظ فارسي آن  اي  مي باشد . حرف آخر  y  به شكل  y   است ، تلفظ فارسي آن  يَ  ،  مي باشد . از نظر دستوري در حالت نهادي يك نام ، مونث است و شمار آن مفرد است .

كلمه            ::     Siyatiy

آوا نويسي     ::     SiyAti

حرف نويسي  ::     siyaTiy

تلفظ فارسي  ::    شياتي

معني           ::      شادي

حروف تشكيل دهنده  ::  حرف نخست  s  به شكل  S   است ، تلفظ فارسي آن  شَ  مي باشد . حرف دوم  i  به شكل  i   است ، تلفظ فارسي آن  اي  ، مي باشد . حرف سوم  A  به شكل  a   است ، تلفظ فارسي آن  آ  ،  .  َ  .  مي باشد ، حرف چهارم T  به شكل  t   است ، تلفظ فارسي آن  تَ  مي باشد ، حرف پنجم  i  به شكل  i   است ، تلفظ فارسي آن  اي  مي باشد . حرف آخر  y  به شكل  y   است ، تلفظ فارسي آن  يَ  ،  مي باشد . از نظر دستوري در حالت نهادي يك نام ، مونث است و شمار آن مفرد است .

كلمه            ::    ?uSiyar

آوا نويسي     ::     duSiyAra

حرف نويسي  ::     siyaTiy

تلفظ فارسي  ::    دوشيارَ

معني           ::     خشكسالي

حروف تشكيل دهنده  ::  حرف نخست  E  به شكل  ?   است ، تلفظ فارسي آن  دُ  مي باشد . حرف دوم  u  به شكل  u   است ، تلفظ فارسي آن  او  مي باشد . حرف سوم  s  به شكل  S   است ، تلفظ فارسي آن  شَ  مي باشد . حرف چهارم  i  به شكل  i   است ، تلفظ فارسي آن  اي  مي باشد . حرف پنجم  y  به شكل  y   است ، حرف ششم  A  به شكل  a   است ، تلفظ فارسي آن  آ  ،  .  َ  .  مي باشد ، حرف آخر R  به شكل  r   است ، تلفظ فارسي آن  رَ  مي باشد . از نظر دستوري در حالت نهادي يك نام ، مذكر است و شمار آن مفرد است .

كلمه            ::     artxSc

آوا نويسي     ::     ArtaxSaca

حرف نويسي  ::     aRTXsc

تلفظ فارسي  ::    اَرتَخشَشَ

معني           ::     پادشاهي كه بر اساس نظمي كه در طبيعت استوار است وجود دارد.

حروف تشكيل دهنده  :: حرف نخست  A  به شكل  a   است ، تلفظ فارسي آن  آ  ،  .  َ  .  مي باشد . حرف دوم R  به شكل  r   است ، تلفظ فارسي آن  رَ  مي باشد . حرف سوم T  به شكل  t   است ، تلفظ فارسي آن  تَ  مي باشد ، حرف چهارم  X  به شكل  x   است ، تلفظ فارسي آن  خ َ  مي باشد . حرف پنجم  s  به شكل  S   است ، تلفظ فارسي آن  شَ  مي باشد . حرف آخر  c  به شكل  c   است ، تلفظ فارسي آن  شَ / چ َ  مي باشد .  از نظر دستوري در حالت نهادي يك نام ( خاص ) ، مذكر است و شمار آن مفرد است . در مورد اينكه چرا اين اسم ، اين معني را مي دهد ، در آينده بحث خواهيم كرد .

كلمه            ::     Drtadiy

آوا نويسي     ::     drtAdi

حرف نويسي  ::     dRTAdiy

تلفظ فارسي  ::     درتادي

معني           ::     اين كلمه معني خاصي نمي دهد . و صرفا براي آموزش ذكر شده

حروف تشكيل دهنده  ::  حرف نخست  d  به شكل  D   است ، تلفظ فارسي آن  د ِ  مي باشد . حرف دوم  R  به شكل  r   است ، تلفظ فارسي آن  رَ  مي باشد . حرف سوم T  به شكل  t   است ، تلفظ فارسي آن  تَ  مي باشد . حرف چهارم  A  به شكل  a   است ، تلفظ فارسي آن  آ  ،  .  َ  .  مي باشد . حرف پنجم  d  به شكل  D   است ، تلفظ فارسي آن  د ِ  مي باشد . حرف ششم  i  به شكل  i   است ، تلفظ فارسي آن  اي  مي باشد . حرف آخر  y  به شكل  y   است ، تلفظ فارسي آن  يَ  ،  مي باشد .

نكته آموزشي انجمن پنجم

در انجمن هاي گذشته ديديم كه حروف در هنگام بيان شدن ( هنگام تلفظ ) متفاوت با آنچه نوشته مي شوند هستند . اين بدان معني است كه هنگام نوشتن كلمات ( منظور حروف نيست ) اگر حرفي كه داراي هجاي  a  .    َ    . بود به حرف صدادار  A   آ  مي رسيدند ، حرف  a در  صداي بلند ادغام شده و تنها صداي كشيده و هجاي بلند A  آ  ،‌ خوانده مي شد . همچنين  ديديم كه حروف بعضي كلمات ، در حرف بعد از خود ادغام مي شدند . و صداي خود را از دست مي دادند .

در اين جلسه نحوه تلفظ و نگارش حرف ي در آخر كلمات را خواهيم آموخت . چنانچه در جلسات پيش آموختيد ، ( انجمن چهارم ) كلمات در فارسي باستان ، به هجاهاي مختلفي ختم مي شوند ، اين هجاها مي توانند ،    َ    ِ    ُ   باشند ، كه در هر يك از اين حالات  يك جدول براي حالات كلمه موجود است. ما در انجمن چهارم با حالات مختوم به  ،    َ   ،  آشنا شديم .

فرض كنيد كلمه اي به هجاي  َ  ختم مي شود مانند  "Ata اگر بخواهيم اين كلمه را به حالت دري Locatif ببريم ، بايد به آخر اين كلمه يَ  اضافه كنيم ، بدين منظور بايد حرف  i  كه به شكل  i   است ، و تلفظ فارسي آن  اي  ، مي باشد را به آخر كلمه اضافه كنيم ، از آنجا كه حرف آخر كلمات در فارسي باستان نمي تواند i باشد ، بنابراين بايد حرف  y  را كه به شكل  y   است ، و تلفظ فارسي آن  يَ  ،  مي باشد ، به آخر كلمه اضافه كنيم .

البته اين نوع بيان كردن مطلب شايد صحيح نباشد ، اما از آنجا كه اين نوع بيان كردن قضيه ، براي كارآموزي كه بدون استاد و در اينترنت و بدون هيچ منبعي سعي در آموزش فرس باستان دارد ، شايد راه صحيحي باشد . به هر روي حرف iya فقط i تلفظ مي شود .

مفاهيم ضروري براي اين جلسه

اين جلسه مفهوم خاصي كه كارآموز با آن مشكلي داشته باشد ، ندارد .

تكليف انجمن پنجم

« واژه هاي زير را آوا نويسي و حرف نويسي كنيد » . برخي از كلمات خواسته شده معني نمي دهند و صرفا براي تمرين بيشتر و آشنايي شما با چگونگي خواندن آورده شده اند  .

dhyu

parsm

hy

asmanm

asmana

Asmaniy

asmanhya

خب ، اينم از مطلب امروز ،  تا دفعه بعدي ، پاينده ،  آزاد و سربلند باشيد . قربان شما ناصر حاجلو . . . . . جاويد ايران زمين

درود بر شما ، امروز ادامه مطلب مربوط به گور دخمه هارو آماده كردم به همراه دستورالعمل استفاده از سرويس RSS تارنماهاي مختلف ، كه اميدوارم مفيد فايده باشه ، چون مطلب طولانيه چيزي نمي گم و مي رم سر اصل مطلب .

استفاده از سرويس RSS تارنماها

به تازگي پرشين بلاگ قابليت جديدي به بلاگ ها اضافه كرده كه بسيار كاربرد دارد ، شما با استفاده از اين قابليت مي توانيد مطالب موجود در بلاگي ديگر را بدون آنكه وارد آن بلاگ شويد ملاحظه كنيد . اين امر به بازديد حيح بلاگ پس از هر بروز رساني كمك مي كند .

اما نكته آن است كه سايتهايي كه اجازه استفاده از اين سرويس را مي دهند فعلا براي بلاگرها محدودند . براي مثال هنوز نمي توانيد در وبلاگ خودتان ، RSS وبلاگ ديگري را قرار دهيد تا بازديدكنندگان بتوانند از بروز شده هاي وبلاگ ديگري نيز با خبر شوند . اما شما مي توانيد از اين سرويس براي خودتان استفاده كنيد .

سايتهاي معروفي كه قابليت خواندن و ترجمه كردن RSS را دارند مي توان به Google و Microsoft Live اشاره كرد . براي اضافه كردن يك RSS در Google بايد مراحل زير را طي كنيد .

1. وارد سايت Google شويد . www.google.com
2. از بالاي صفحه بر روي Personalized Home كليك كنيد .
3. صفحه مربوطه باز مي شود .
4. از بالا و سمت چپ صفحه جديد بر روي Add Content كليك كنيد .
5. صفحه جديدي باز مي شود كه در آن تعداد زيادي RSS موجود است . اما شما با اينها كاري نداريد. بلكه بايد از كنار كادر جستجوي Google بر روي لينك كوچك Add By URL كليك كنيد تا كادر جستجو كمي بزرگتر شده و حالت آن تغيير كند .
6. در اين مرحله بايد آدرس RSS مورد علاقه تان را در اين كادر جستجو وارد كنيد . توجه داشته باشيد كه نامها بطور كامل بايد نوشته شوند و بايد حتما rss.xml در لينك موجود باشد . براي مثال تعدادي از RSS هاي فعال وبلاگ هاي تاريخي كه فعال هستند عبارتند از :

از ساير دوستاني كه RSS تارنماي آنها در اين قسمت ياد نشده پوزش خواسته و بايد عرض كنم كه علت آن اين است كه هنوز از صحت سالم بودن RSS بلاگ انها اطمينان ندارم .  اميد است در آينده نزديك اين ليست تكميل شود .

7. اگر موتور جستجوي Google بتواند RSS مورد نظرتان را بيابد ، يك پيغام مبني بر اضافه كردن اين RSS به صفحه Personalized Home در زير كادر جستجو مي نويسد . اگر جستجو موفقيت آميز نبود يك پيغام با رنگ قرمز مبني بر يافت نشدن RSS مورد نظر به شما نشان مي دهد .
8. پس از اضافه كردن هر تعداد RSS كه مايل بوديد ، مي توانيد به صفحه Personalized Home بازگرديد تا بتوانيد از اين RSS ها استفاده نماييد .

براي استفاده از اين RSS ها در Live.com هم روشي مشابه وجود دارد ، كه از بيان آن مي پرهيزيم . در صورت تمايل مي توانيد با ارسال يك رايانامه ، و يا با استفاده از قسمت نظرخواهي ، دستورالعمل استفاده از live.com را نيز خواستار شويد ، كه در آن صورت براي شما ارسال مي شود .

گور دخمه ها – بخش دو ديگر

4 - گور دخمه فخريكا

در شمال شرقي مهاباد ، در سر راه مهاباد به مياندوآب ، اثر صخره اي ديگري از اين دوره ( مادها ) ديده مي شود كه از نظر شكل ظاهري با اصول معماري اين دوره هماهنگي دارد. تنها اختلاف موجود در اين مقبره نسبت به ساير مقابر صخره اي به ويژه گور دخمه صحنه اين است كه ديوار انتهاي ايوان ديده نمي شود و از ايوان تا انتهاي مقبره حالت يكپارچگي به خود گرفته است و علاوه بر آن ، طاق مقبره داراي دو ستون آزاد مي باشد كه پاستونها به شكل مكعب حجاري شده اند . اين مقبره ، فاقد مدخل ورودي بوده و در ايوان آن دو ستون سنگي ايجاد شد كه پاستونها شبيه گلدان وارونه مي باشند . ستونهاي جلوي اين ايوان و داخل مقبره بر اثر مرور زمان از بين رفته و تنها پا ستونهاي جلوي ايوان و داخل مقبره بر اثر مرور زمان از بين رفته و تنها پاستونها و سرستونها باقي مانده اند . به اندازه ي عرض ايوان ، يك سالن نيز در داخل مقبره به وجود آمده كه با 2 پله جرزدار از هم جدا مي شوند . احتمالا اطاق جلويي جهت انجام مراسم تدفين ايجاد گرديده و در اطلاق بعدي 3 قبر مستطيل شكل به چشم مي خورد كه يك قبر بزرگ به صورت افقي و دو قبر كوچك به طور عمود بر ايوان در آن تراشيده شده است . قبرهايي كه در اين گور دخمه در دل سنگ تراشيده شده است ، به عمق 50 سانتيمتر بوده و در حالي كه در مقبره ي صخره اي صحنه قبور حدود 50 سانتيمتر از سطح مقبره بالاتر ساخته شده است .

5 – گور دخمه قيزقاپان

در دهكده سورداشي نزديك سليمانيه عراق ، مقبره ديگري از دوران مادها شناسايي شده كه ، قيزقاپان نام دارد .

سطح بيروني گوردخمه كلا به صورت توندار تراشيده شده بود . سطح بيروني 7 متر طول ، 2 متر و 98 سانتيمتر عرض و 4 متر و 11 سانتيمتر ارتفاع دارد . نماي ورودي آن به وسيله دو نيم ستون عمودي به 3 قسمت تقسيم مي شود . پايه ستون ، شامل يك ته ستون به عرض 80 سانتيمتر و بلندي 17.5 سانتيمتر با يك شال به ارتفاع 16.25 سانتيمتر . خود ستون 2 متر و 89 سانتيمتر بلندي دارد . در بالاي آن يك سر ستون بزرگ از نوع ايونيك با يك پالمت در ميان حلزون ها كه از هنر آشوري تاپير پذيرفته ، به دارد . 3 نقش تير بزرگ چوبي روي هر ستون و يك تير افقي كه تيرهاي عمودي  را قطع كرده و دو جفت تير افقي در پيش آمدگي بنا نمايان است . جلوه نماي اين گور دخمه ها نماي يك بناي  معمولي نشان داده شده است . پايه ستون راست به شدت آسيب ديده است . سمت چپ حلزون  سرستون سمت چپ شكسته است . فضاي بين دو ستون به وسسيله يك نوار افقي  از زير نقش برجسته به دو قسمت مساوي تقسيم شده است . در نيمه پاييني يك در كوتاه با 106 سانتيمتر عرض و 113 سانتيمتر بلندي وجود دارد كه به يك اطاق قبر راه مي يابد . اگرچه اين صخره صدمه ديده است ولي گوشه بالايي سمت چپ سر در سنگي صدمه نديده و اين صدمه ديدگي بيشتر در پايين  نقش برجسته آشكار مي شود . در نيمه بالايي در اطراف يك آتشدان ، دو نفر نشان داده شده اند كه رويشان به اطراف آتشدان است . آتشدان از 3 پله به عرض 7.8 و 6.25 و 5 سانتيمتر يك ميله با 3.25 سانتيمتر عرض و 3.75 سانتيمتر بلندي روي آن 3 لوحه سنگي شبيه به پله ها ، شكل گرفته است . روي قطعه سنگ  بالايي يك نيم كره به قطر در حدود 5.5 سانتيمتر ، نشان داده شده است . پيكر انسان ها در حدود 1.32 متر بلندي دارند .  3چهارم  اندازه طبيعي دست راست هر دو به طرف بالا و جلو بلند شده و باا دست چپ  آنها نوك يك كمان شبيه به كمان سكاها را نگاه داشته اند كه احساس مي شود بين پا و آتشدان قرار گرفته است .  تزيين مو به صورت كوتاه و از نيمه عقبي سرپايين ريخته است .  يك نوار ، چانه و دهان آنها را پوشانده چنان نشان داده شده اند كه روي رويه ي آنها قلاب و يك تسمه دارند . لباس هاي دو نفر با هم فرق دارند . آنكه در راست نشان داده شده ، يك جامه يا پيراهن كه تا روي ساق پا پايين آمده و بازوي چپش از شانه به صورت لخت ديده مي شود . نفر سمت چپ به نظر مي رسد يك جبه ، كه تا روي قوزك پا قد دارد ، با لبله هاي آراسته شده از روي شانه ها پايين افتاده با آستين هاي خالي آويزان ، داشته باشد . جلوي بازو ها و يك ران از زير جبه بيرون آمده است . جامه اي كه بازوان و ران را مي پوشاند ممكنن است با چكمه ساق بلند يا پاتابه پوشيده شده است .

از آنجايي كه در نزد ايرانيان كمان ، علامت پادشاهي و قدرت بوده روي همين اصل احتمالا پيروزي پادشاه مادها را با مغي كه در دست چپ با لباس بلند حجاري كرده اند ، كه احتمال دارد پادشاه مادي كياكسار ، (هوخشتره)  باشد . در ميان بالاترين قسمت قاب ، نقش برجسته بين سرتون ها و زير پيش آمدگي هاي بنا يك مداليون دايره اي به قطر چهار و نيم سانتيمتر وجود دارد . كه در پايين خطي زخيم به شكل حلالي در آورده است . مداليون با يك پيكر انساني كه به طرف چپ نگاه مي كند ، با يك كلاه كوتاه و پست ، ريش و موي پر پشت به طرف بيرون و بالا آمده مثل آنچه كه كردها كاكمل مي نامند ، نشان داده شده است . در دستش شيي دارد كه با توجه به شكلش ممكن است يك باتون يا يك جام نوشيدني باشد . او به صورت پيچيده شده درون يك جبه و بصورت نشسته روي صندلي نشان داده شده است . در جبهه سمت نماي گوردخمه ، يك دكوراسيون منفرد و مجزا به شكل يك قاب نزديك به چهار گوشه در ارتفاع 2.70 متري از سطح كف كه هفتاد سانتيمتر عرض دارد . آن به شكل يك انسان بالدار كه به طرف چپ نگاه مي كند نشان داده شده كه به پيكر اهورامزداي بيستون و ديگر پيكر تراشي هاي هخامنشي شباهت دارد . اما اختلاف آنها در اين است كه بالهاي بالايي اين به طرف بالا انحنا يافته ، ( به طرف گوشه قاب ) و بالهاي كوتاه پاييني فقط به صورت افقي است . ديگر اينكه سر آن بزرگ است و هيچ بالا تنه اي ندارد . اين قاب به طور زيادي در اثر تغيير آب و هوا آسيب ديده است . اما دو بال بالايي ، يك دست را به طرف بالا بين بال بالايي سمت چپ و سر پيكره نگه داشته ، يك دست از ميان بال بالايي سمت چپ ديده مي شود . بال پاييني سمت راست و نوار زير آن و دم يا دمباله آن همه مشخص و واضح اند . سرش به آساني با چشم قابل تشخيص نيست اما در طراحي واضح است .  حد فاصل كف تا اين قسمت نما ، گودالي به عمق 12.4 يا 15 سانتيمتر و عرض 10 يا 12.5 سانتيمتر وجود دارد كه ممكن است به عنوان يك حفره بكار رفته باشد . در جبهه سمت راست نماي بيروني يك تزيين منفرد و مجزاي ديگر هم سطح با مداليون مركزي و به شكل سه دايره متحدالمركز به قطرهاي نسبي 10 و 22 و 44 سانتيمتر وجود دارد . در حلقه بيروني ، 11 پره چرخ است كه به شكل گيلاس شراب نوشي با ساقي مخروطي شكل مي باشد . ديسك دورني كه قرمزتر از صخره اطرافش است احتمال مي رود طراحي شده باشد اين مداليون از يك سطح آماده شده ، ساخته شده و برجسته ترين نقطه حلقه بيروني و نقطه برجسته مركزي همسطح با سطح آماده شده ، هستند . حقه بيروني به وسيله يك سطح متمايل يا شيب دارد احاطه شده است . اعتقاد بعضي ها بر اين است كه اين سه نقش مجزا ( مداليون ) احتمالا بايد سمبل اهورا مزدا و ميترا ( ماه ) و آناهيتا باشند .

اطاق قبر به عمق 3.15 متر به درون صخره كنده شده و همسطح با كف بيروني است . و ارتفاعش به طور غير دقيق 2.10 متر است . اطاق قبر بعدا به سه اطاق A , B , C تقسيم مي شود كه هر اطاق در حدود 2.30 متر و 1.98 متر و 2.15 متر عرض دارند . هر اطاق يك گور وان شكل دارد . به عمق 60 تا 75 سانتيمتر در كف اطاق حفر شده اند . گور اطاق A در گوشه سمت چپ آن و به ابعاد 1.72 متر در 1.10 متر و ديوار چهار گوش دارد . اطاق B قبرش باز در گوشه سمت چپ است ، به ابعاد 1.98 و 1.02 متر كه گوشه هاي به نظر مي رسد كه گرد هستند . گور اطاق C در گوشه سمت راست آن است . ابعاد آن 1.70 در 1.05 متر مي باشد و تقريبا به شكل بيضي تخم مرغي است . هر كدام از گورهاي وان شكل لبه اي به عمق 7.5 سانتيمتر دارند كه مي توانسته با يك تخته سنگ با كف تراز دهانه اش بسته شود . در ورودي از اطاق B به اطاق C 1.02 متر عرض و 1.18 متر بلندي دارد . تير سر در و چهارچوب درها همانند آنچه در پايين نقش برجسته نشان داده شده اند مي باشند . يك جاي چفت و بسط در ديوار با صخره سمت چپ در اصلي و يك سوراخ در ديوار كوتاه ما بين اطاق هاي B و C  نشان مي دهند كه در عرض در ورودي اصلي يك حلقه كلون در وجود داشته است . يك چفت  جلوي در C نشان مي دهد كه آنجا روشي براي قفل كردن انتهاي آزاد كلون در وجود داشته است . با توجه به آرامگاه هاي سكاوند و مقايسه آنا با يكديگر چنان به نظر مي رسد كه دو جريان در ساختما اين مقبره ها وجود داشته است ، يكي مربوط به سكاها و ديگري از آن هنر لرستان .

با توجه به ظاهر امر ، آرامگاه قيزقاپان از جنبه هنري و تكنيك كار شبيه به آرامگاه هاي مادي است ولي در عين حال با آنها اختلافاتي نيز دارد . و آن اين است كه سقف اين آرامگاه كه در دامنه كوه تراشيده شده احتمالا تقليدي از صقف چوبي است . بنابراين و با توجه به آرامگاه هاي سكايي در روسيه جنوبي و ماوراي قفقاز مي توان چنين استنباط نمود كه احتمالا گوردخمه قيزقاپان با اقتباس از آرامگاه هاي سكايي ساخته شده است . و يا اينكه از آن امير يا پادشاهي سكايي بوده كه باتوجه به هنر اجدادي خود و با تاثير هنر مادها آن را در دل كوه كنده اند .

6 – گور دخمه گورخ گيج

اين گوردخمه توسط كردها ، اشكفت كورخ كيج يا گوردخمه دختر و پسر ناميده مي شود . اين گور دخمه  در 25 كيلومتري قيزقاپان در استان  سليمانيه عراق در كنار دهكده شورناخ بر دامنه كوه بنزاد قرار دارد . و با پا و بدون كمك راهنما قابل دسترسي است . داراي ايواني در جلو است ، كف بيروني 6.72 متر طول و 1.95 متر پهنا دارد. فقط يك ستون داشته كه تقريبا 60 سانتيمتر از ديوار فاصله داشته است . فقط 25 سانتيمتر از بدنه يا ميله آن باقي مانده است . پايه ستون به شكل مكعب مربع 75 سانتيمتر عرض 18 سانتيمتر بلندي دارد و شالي آن تقريبا 16 سانتيمتر بلندي دارد . دو تير سقف مستطيل بزرگ ، بزرگتر از تيرهاي سه گانه قيزقاپان  از ديوار به صورت پيش آمده كار شده و كاملا عرض سقف را قطع كرده و روي ستونها تكيه داده است .  بالاي ستون سمت راست هنوز  به تير سقف چسبيده است . اگر هم اينجا نقش برجسته اي بوده از بين رفته ، بدون اينكه اثري از آن باشد .

اين گور دخمه فقط يك اطاق دروني دارد به ابعاد 2.10 در 1.50 متر و بلندي 1.25 متر . اين اطاق تقريبا به دو قسمت تقسيم شده است . به وسيله يك گور وان شكل كه نيمه سمت راست را شامل مي شود . اندازه اين گور 1.50 در 1.07 متر است و عمق آن 55 سانتيمتر است . يك سوراخ به شكل زهكش آب  كه به نظر مي رسد اب را از نزديك گوشه سمت راستي و احتمالا به شكل زير صخره اي به بيرون مي فرستاد ، اما آن به شكل زبر و خشن بوده و ممكن است طبيعي بوده باشد .

ديوار جلويي از صخره 80 سانتيمتر است . ورودي بنا در يرون 80 سانتيمتر عرض دارد و عرض داخلي آن حدودا يك متر است و بلندي آن 1.20 متر است ، كف اطاق حدودا پنج سانتيمتر پايين تر از كف راهرو و ورودي است .

كردها ، همانطور كه از اسامي بر مي آيد در اين مورد افسانه اي دارند . اينكه دو شاهزاده خانم و آقا بودند كه شاهزاده پسر در كورخ كيج زندگي مي كرده و شاهزاده خانم در قيزقاپان  بوده كه هر شب ، پسر به ملاقات شاهزاده خانم در قيزقاپان مي رفته و شاهزاده خانم براي اينكه راه وي را هموار و راحت تر كند دستور مي دهد پلي بسازند . بعدها چون نتيجه را برعكس مي گيرد دستور به خرابي پل ها مي دهد . اين افسانه باعث شده كه اين مقابر صخره اي را با پل هاي خرابي كه در رشته كوه زاگرس بطور پراكنده  ديده مي شود مرتبط بدانند .

خب اينم از مطلب امروز اميدوارم خوشتون اومده باشه ، پاينده آزادو سربلند باشيد . قربان شما ناصر حاجلو . . . . جاويد ايران زمين .

درود بر شما ، امروز نمي خوام زياده حرف بزنم چون مطلب امروز طولانيه و در مورد اين مطلب يكم بايد توضيح بدم . فقط اين رو بدونين كه مطلب امروز يه پيشكش به دوستداران زبان فارسي باستان ه ، خب ديگه وقتتون رو نمي گيرم ميرم سز اصل مطلب .

نمايشگاه كتاب امسال تو يكي از غرفه ها بصورت كاملا اتفاقي به انتشارات مهرنامگ برخوردم كه تو ليست كتابهاشون يك كتاب توجهم رو به خودش جلب كرد ، كتابي باعنوان :

راهنماي زبان فارسي باستان ( دستور زبان ، گزيده متون ، واژه نامه ) نوشته : دكتر چنگيز مولايي

 كتاب رو كه باز كردم بنظرم بسيار جالب اومد و سريعا اون رو خريدم امروز مي خوام اين كتاب رو معرفي كنم و يك مطلب از مطالب اين كتاب رو براتون بنويسم .

اين كتاب داراي يك مقدمه و سه بخش به شرح زير است :

در مقدئمه كتاب ، به تفصيل ، درباره زبان فارسي باستان و مسائل مربوط به خط و نظام كتابتي آن بحث شده است .

در بخش اول ، دستور زبان فارسي باستان مطابق اصول و روشمتعارف زبان شناسي تاريخي – تطبيقي تاليف شده و ساخت هاي مختلف دستوري در هر مورد با ساخت هاي همسان و مشابه خود در زبان هاي اوستايي و سنسكريت ، با امعان نظر ، به صورت اصلي آن در هندواروپايي ، مقايسه شده است .

در بخش دوم ، گزيده اي از متون فارسي باستان مشتمل بر متن كامل پنج كتيبه آمده ، در گزينش اين متن ها بيشتر ، نياز دانشجويان كارشناسي ارشد رشته فرهنگ و زبان هاي باستاني و به تبع آن گنجاندن سرفصل درس مقدماتي « زبان فارسي باستان »‌ مورد نظر بود . در حرف نويسي و آوا نويسي از روش رولاند كنت به لحاظ سادگي در امر آموزش فارسي باستان پيروي شده است .

در بخش سوم ، واژه نامه جامع فارسي باستان اختصاص يافته ، در اين بخش ، ذيل هر مدخل ، پس از ذكر معاني لغات و مشخصات دستوري لازم ، درباره ريشه و وجه اشتقاق واژه ها ، با مراجعه به تعابير و آراي دانشمندان بحث شده و گونه بازساخته آنها در هندواروپايي ،‌ معادلشان در زبان هاي اوستايي و سنسكريت و بازمانده آنها در زبان هاي ايراني ميانه و فارسي دري آمده است .و . . .

در خاتمه كتاب ، فهرستي از لغات فارسي دري به ترتيب الفبايي تنظيم يافته و در مقابل هر لغت ، شماره صفحه يا صفحه هايي كه واژه در آن مورد بحث شده قرار گرفته است .

در اينجا لازم است سخن نويسنده كتاب را از قسمت پيش گفتار كتاب مستقيما نقل كنم ، چراكه سخن ايشان سخن بنده نيز بوده و مطمئنا سخن شما نيز هست :

" در پايان برخود فرض مي دانم از سركار خانم سپيده نوروزي ، مدير محترم انتشارات مهرنامگ ، به سبب ياوري هاي بي دريغ و تلاش بي وقفه ، در چاپ و نشر اين كتاب سپاسگذاري كنم . هم ايشان بودند كه مرا واداشتند تا يادداشت هاي پراكنده خود را سامان بخشم ، و در قالب كتاب حاضر ، به پيشگاه ارباب فضل و ادب و دوستداران فرهنگ و زبان هاي باستاني ايران تقديم كنم . توفيق ايزدي همواره دليل راهشان باد . "

نحوه رمز گشايي خط ميخي فارسي باستان

خط ميخي فارسي باستان پس از انقراض دولت هخامنشي از رواج افتاد و خواندن آن فراموش شد ؛ تا اينكه ، اخبار و گزارش هايي كه جهانگردان و سياحان اروپايي از اوايل قرن هفدهم ميلادي به اين سوي ، به هنگام سير و سياحت در شرق و بازديد از ويرانه هاي تخت جمشيد ، فراهم كرده بودند ، توجه دانشمندان اروپايي را به آن جلب نمود . در قرن هجدهم ميلادي ،چندين كتيبه به خط ميخي فارسي باستان در اروپا منتشر شد ، از آن جمله است رونوشت كامل يكي از كتيبههاي داريوش در تخت جمشيد ( DPC ) كه ، شاردن Chardin جهانگرد معروف فرانسوي ، در سال 1711 ، آن  را منتشر كرد ؛ همچنين كتيبه اي از خشايارشا بر روي گلداني از سنگ مرمر كه كنت كايلوس Count Caylus ، در سال 1762 ، گزارشي درباره آن به محافل علمي آن روزگار ارائه نمود .

در سال 1765 ، كارستن نيبور Carsten Niebuhr رونوشتهاي دقيقتري از كتيبه سه زباني تخت جمشيد تهيه كرد و پس از بازگشت از شيراز ، در سال 1778 ، به انتشار آن پرداخت . نيبور از بررسي اين اسناد به خوبي دريافت كه ، كتيبه ها از چپ به راست و به سه گونه نظام خطي كاملا متفاوت از هم نوشته شده اند . چند صباحي بعد ؛ در سال 1798 م ؛ اولاف گرهارد تيخسن Olav Gerhard Tychsen پي برد كه اين سه نظام خطي متفاوت در كتيبه ها ، در حقيقت ، مبين سه زبان مختلف هستند و نشانه ميخ مانند موربي كه در ساده ترين نوع اين سه شيوه كتابت به طور منظم پس از چند علامت تكرار مي شود ، ظاهرا نشانه مقسم كلمات بوده است . اما او ، به اشتباه ، اين كتيبه ها را متعلق به دوره اشكانيان دانست . در سال 1802 م ؛ فردريش مونتر Friedrich Munter مستقل از تيخسن ، علامت واژه جداكن را در اين كتيبه ها تشخيص داد و تصور كرد كه ، گروهي از نشانه هايي كه در اين سنگ نبشتهها بيشتر از نشانه هاي ديگر تكرار مي شود ، احتمالا بر مفهوم « شاه » و « شاه شاهان » دلالت  مي كند . او از روي برخي از قراين احتمال داد كه كتيبهها متعلق به دوره هخامنشي هستند . عليرغم مساعي مستمر اين دانشمندان و چند تن ديگر ، هنوز پيشرفت واقعي در گشودن رموز خط ميخي فارسي باستان حاصل نشده بود ، تا اينكه گئورگ فردريش گروتفند Georg Friedrich Grotefend آلماني ، در سال 1802 ، به اين كار همت گماشت .

گروتفند كار خود را با تطبيق و مقابله دو كتيبه از تخت جمشيد ( كتيبه هاي DPA و XPE ) شروع كرد و ديري نگذشت كه به موفقيتي چشمگير دست يافت . او نيز ، تصور كرد كه  كتيبه ها به سه شيوه خطي متفاوت نوشته شده اند ، ميخ مورب در آنها علامت يا نشانه واژه جداكن است ؛ كتيبه ها به پادشاهان هخامنشي تعلق دارند و اساسا حاوي اسامي و القاب اين پادشاهان اند ، و زبان ساده ترين نوع اين نبشته ها – كه در اصل به فارسي باستان بود -  شبيه و همانند زبان اوستايي است . او همچنين ، احتمال داد كه القاب و عناوين پادشاهان هخامنشي مشابه القاب پادشاهان ساساني است و القاب  پادشاهان اخير در ا« زمان  ، توسط سيلوستر دوساسي Silvestre de sacy به اين صورت معلوم شده بود : « X شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه ايران و انيران ، پسر Y شاه بزرگ »

پيش از ذكر  جزئيات مربوط به نحوه كار گروتفند ، براي سهولت مقايسه ، آوانوشت دو كتيبه اي كه اساس كار او در رمز گشايي خط ميخي فارسي باستان بود ، در ذيل ارائه مي شود :

گروتفند به روشني دريافت كه در اين دو كتيبه گروهي از نمادها عينا تكرار مي شود و گروهي ديگر با هم تفاوت دارد . بنابراين ؛ نتيجه گرفت كه كتيبه ها متعلق به دو پادشاه هستند ؛ گروهي از نشانه هايي كهعينا يا با جزئي اختلاف تكرار مي شود ، معرف كلمه « شاه » است و گروهي كه با هم تفاوت دارد ، بر اسامي اين دو شاه دلالت مي كند . بر پايه اين استدلال و نيز ، بر اساس الگوي ياد شده كتيبههاي ساساني ، او از اين دو نبشته ، كتيبه دوم ، يعني كتيبه خشايارشا را ، موقتا ، به صورت زير ترجمه كرد :

« X شاه بزرگ ، شاه شاهان ، Y شاه را پسر ، هخامنشي »

ترجمه « Y شاه را پسر » بر اساس اين تصور بود كه واژه Y در سنگ نوشته اول ، نخستين كلمه اي بود كه كتيبه با آن شروع مي شد و به نظر مي رسيد نام پادشاهي باشد كه كتيبه به نام او نوشته شده است ، اما همين نام در كتيبه دوم در جايگاهي پس از عنوان « شاه شاهان » با يك لاحقه اضافي به كار رفته بود . به همين دليل ، او تصور كرد كه اين واژه از طريق همين لاحقه اضافي با واژه بعدي ، كه مفهوم « پسر » داشت ، ارتباط يافته است . علاوه بر اين ، گروتفند متوجه شد نامي كه كتيبه اول با آن آغاز مي شود ، در كتيبه دوم در جايگاه نام پدر  « X شاه  » قرار گرفته است . از سوي ديگر ، در كتيبه دوم پس از نام پدر كلمه شاه به كار رفته ، در حالي كه در كتيبه اول پس از نام پدر ، اين كلمه استعمال نشده بود . از اين امر او نتيجه گرفت كه ، اين دو كتيبه متعلق به پدر و پسري است كه هر دو شاه بودند ، اما پدربزرگ پسر ، شاه نبود . بنابراين ، او در فهرست شاهان هخامنشي كه از روي منابع يوناني به دست آمده بود ، به دنبال نام پدر و پسري گشت كه داراي مشخصات فوق باشند . در ميان پادشاهان هخامنشي ، نام كوروش و كمبوجيه از يك سو ، و نام داريوش  و خشايارشا از ديگر سو ، مي توانست مشمول اين احتمال باشد . از اين اسامي ، گروتفند نام كوروش و كمبوجيه را كنار گذاشت ؛ چون تصور مي كرد اين دو نام بايد با حروف يكساني شروع شوند ، در حالي كه اسامي مذكور در كتيبه ها با دو حرف مختلف شروع شده ودند . البته ، در اينجا يك تصادف محض به ياري او شتافت ؛ چون نام كوروش و كمبوجيه در خط فارسي باستان بنا به پاره اي از دلايل كتابتي با دو حرف مختلف شروع مي شوند . به هر حال ، مجموع اين دلايل گروتفند را به اين عقيده رهنمون گشت كه نويسنده كتيبه دوم بايد خشايارشا باشد و نويسنده كتيبه اول پدرش ، داريوش ، كه پدر او گشتاسب ( ويشتاسپ ) عنوان شاه نداشت . مرحله بعدي ، تعيين ارزش آوايي اين علايم به عبارت ديگر تلفظ پارسي باستان اين اسامي بود . در اين مورد ، گروتفند به صورت اين اسامي در متون متاخر ايراني توجه كرد و ارزش آوايي كلمات مورد بحث را به صورت زير مشخص نمود :

بدين ترتيب ، گروتفند توانست ارزش آوايي 15 نشانه از حروف خط ميخي فارسي باستان را معين كند . البته ، بعدها ، معلوم شد كه از اين 15 حرف ، فقط ارزش آوايي 10 حرف صحيح بوده است . علاوه بر سه نام ياد شده ، لغات « بزرگ » و « شاه » تنها كلماتي بودند كه گرتفند به درستي آنها را  تشخيص داد و بعدها ، در سال 1815 ، نام كوروش را در كتيبه مرغاب CMA شناسايي كرد .

پس از تلاش هاي گروتفند ، به دنبال يك وقفه نسبتا طولاني ، در امر رمز گشايي ، خط ميخي فارسي باستان  ، دانشمندان دگرباره ، به اين كار اهتمام ورزيدند . در سال 1826 م ؛ راسموس راسك R. Rask دانماركي در عبارت « شاه شاهان » لاحقه اضافي جمع را شناسايي كرد . در سال 1836 م ؛ اوژن بورنوف O. Burnouf اوستا شناس فرانسوي توانست ارزش آوايي تعداد زيادي از حروف فارسي باستان را در يكي از كتيبه ها مشخص كند . او در سال 1839 ، پي برد كه تعدادي از صامت هاي متصل به مصوت a را شناسايي كرد . او در سال 1839 ، پي برد كه تعدادي از صامت ها فقط پيش از مصوت i و تعدادي ديگر پيش از مصوت u به كار مي روند ؛

در سال 1846 ، راولينسون H. Rawlinson و هينكس Hinks ؛ در سال 1847 ، اوپرت Oppert هر يك مستقل از ديگري دريافتند كه اين صامتها هر كدام  يك مصوت i يا u به همراه دارند .

اوپرت همچنين ، ساخت آواگروه هاي  ai و au را در كتيبه هاي فارسي باستان روشن كرد و ، يادآوري نمود كه صامت هاي غنه m و n در خط فارسي باستان پيش از واج هاي انسدادي به كتابت در نمي آيند . بدين تريتيب ، رمز خواندن خط ميخي فارسي باستان گشوده شد و نهايتا ، راه براي خواندن خطوط ميخي ديگر و به تبع آن دستيابي به ادبيات غني بين النهرين هموار گشت .

درباره تاريخچه رمزگشايي خط ميخي فارسي باستان

R.G.Kent , old Persian , Grammer , Texts , Lexicon , New Haven 1953 , pp . 10 seq.

منبع اصلي كتاب ( مطلب بالا )

دكتر چنگيز مولايي ، راهنماي زبان فارسي باستان ( دستور زبان ، گزيده متون ، واژه نامه ) ، نشر مهر نامگ ، قيمت 3000 تومان

خب اينم از مطلب امروز اميدوارم خوشتون اومده باشه و اميدوارم كه براي حمايت كردن از اين انتشارات و مخصوصا اين نويسنده ، كه كار بسيار بزرگي رو انجام دادند ، اين كتاب رو خريداري كنيد و اين كار باعث بشه بزودي كتاب آموزشي جديدي از آقاي مولايي و نشر مهرنامگ در منازلمون داشته باشيم . باز هم از ايشون و انتشارات مهرنامگ سپاسگذارم . . . پاينده ، آزاد و سربلند باشيد . قربان شما ناصر حاجلو . . . . جاويد ايران زمين .

درود بر شما ، امروز ادامه مطلب مربوط به جشن نوروز رو مي نويسم ، همونطور كه گفته بودم اون مطلب  يك سري مطلبه كه هر كدوم از يك وبلاگ انتخاب شده و در يك سري مقالات براي شما نوشته ميشه ، اميدوارم كه خوشتون بياد . مطلب امروز با استفاده از مطالبي از وبلاگ هاي فرهنگ ايران باستان و تاريخ و فرهنگ ايران انتخاب شده .

مطالبي كه تو قسمت نظرات نوشته شده هنوز نخوندم ، سعي مي كنم اگر سوالي شده در مطلب بعدي پاسخگو باشم . اما خبر خوش اينكه بزودي ادامه مطالب آموزش زبان فارسي باستان رو شروع مي كنم و يه خبر خيلي خوب هم در اون رابطه دارم كه همون موقع ميگم . اما نكته مهم اينكه حتما رو تصوير زير يك بار كليك كنيد .

هزاره هاي پر شكوه

 بهرحال ديگه وقتتون رو نمي گيرم . ديگه ميرم سر اصل مطلب

جشن نوروز ( انجمن دو ديگر )

کاشتن سبزه

اسفند ماه، ماه پاياني زمستان، هنگام کاشتن دانه و غله است. کاشتن " سبزه عيد " به صورت نمادين و شگون، از روزگاران کهن، در همهً خانه ها و در بين همهً خانواده ها مرسوم است. 

در ايران کهن، " بـيست و پنج روز پيش از نوروز، در ميدان شهر، دوازده ستون از خشت خام بر پا مي شد، بر ستوني گندم، برستوني جو و به ترتيب، برنج، باقلا، کاجيله ( گياهي است از تيرهً مرکبان، که ساقه آن به 50 سانـتي متر است )، ارزن، ذرت، لوبـيا، نخود، کنجد، عدس و ماش ميکاشتـند؛ و در ششمين روز فروردين، با سرود و ترنم و شادي، اين سبزه ها را مي کندند و براي فرخندگي به هر سو مي پراکندند ".  و ابوريحان نقـل مي کند که : " اين رسم در ايرانيان پايدار ماند که روز نوروز در کنار خانه هفت صنف از غلات در هفت اسطوانه بکارند و از رويـيدن اين غلات، به خوبي و بدي زراعت و حاصل ساليانه حدس بزنند ".  

امروز، در همهً خانه ها رسم است که ده روز يا دو هفته پيش از نوروز، در ظرف هاي کوچک و بزرگ، کاسه، بشقاب، پشت کوزه و ... دانه هايي چون گندم، عدس، ماش و ... مي کارند.  موقع سال تحويل و روي سفره "هفت سين " بايستي سبزه بگذارند. در برخي از شهرهاي آذربايجان، سومين چهارشنبه به خيس کردن و کاشتن گندم و عدس براي سبزه هاي نوروزي اختصاص دارد.  اين سبزه ها را در خانواده ها تا روز سيزده نگه داشته، و در اين روز زماني که براي " سيزده بدر " از خانه بـيرون مي روند، در آب روان مي اندازند. 

سفره هفت سين

رسم و باوري کهن است که همهً اعضاي خانواده در موقع سال تحويل ( لحظهً ورود خورشيد به برج حمل ) در خانه و کاشانه خود در کنار سفره هفت سين گرد آيند.  در سفره سفيد رنگ هفت سين، از جمله، هفت رويـيدني خوراکي است که با حرف " س " آغاز مي شود، و نماد و شگوني بر فراواني رويـيدني ها و فراورده هاي کشاورزي است - چون سيب، سبزه، سنجد، سماق، سير، سرکه، سمنو و مانند اين ها- مي گذارند. افزون بر آن آينه، شمع، ظرفي شير، ظرفي آب که نارنج در آن است، تخم مرغ رنگ کرده، تخم مرغي روي آينه، ماهي قرمز، نان، سبزي، گلاب، گل، سنبل، سکه و کتاب ديني ( مسلمانان قرآن و زردشتيان اوستا و ... ) نيز زينت بخش سفرهً هفت سين است. اين سفره در بيشتر خانه ها تا روز سيزده گسترده است.  

در برخي از نوشته ها از سفره هفت شين (هفت رويـيدني که با حرف شين آغاز مي شود) سخن رفته و آن را رسمي کهن تر دانسته اند.  در ريشه يابي واژهً هفت سين نظرهاي ديگري چون هفت چين ( هفت رويـيدني از کشتزار چيده شده ) و هفت سيني از فراورده هاي کشاورزي نيز بيان شده است.  پراکندگي نظرها ممکن است به اين سبب باشد که در کتاب هاي تاريخي و ادبي کهن اشاره اي به هفت سين نشده و از دورهً قاجاريه است که درباره باورها و رفتارها و رسم هاي عاميانهً مردم تحقيق و بحث و اظهار نظر آغاز شده است. نمي دانيم که آيا پيش از قاآني هم شاعري هفت سين را در شعر خود آورده است؟

سين ساغر بس بود ما را در اين نوروز روز      گو نباشد هفت سين رندان دُرد آشام را

هفت سين

هفت سين به معناي هفت قلم شيئي كه نام آن‌ها با حرف «س» (سين) آغاز مي‌شود، يكي از اجزاي اصلي آيين‌هاي سال نو است كه بيشينه‌ي ايرانيان آن را برگزار مي‌كنند. اين اقلام سنتاً در سفره‌ي هفت سين چيده و به نمايش گذاشته مي‌شوند. اين سفره‌اي است كه هر خانواده‌اي بر روي زمين (يا بر روي ميز) در اتاقي كه معمولاً به ميهمانان گرامي اختصاص داده شده مي‌گسترد و اين اقلام بر روي آن قرار داده مي‌شود: در بالاي سفره (در دورترين فاصله از در) آينه‌اي گذاشته مي‌شود، كه در دو طرف آن شمع‌دان‌هايي داراي شمع نهاده شده (سنتاً مطابق با شمار فرزندان خانواده)، در پايين آن نسخه‌اي از قرآن (از شاهنامه يا ديوان حافظ نيز استفاده مي‌شود)، تُنگي كه معمولاً حاوي يك ماهي طلايي (بسياري از خانواده‌ها يك كوزه آب باران را كه قبلاً جمع آوري شده و/ يا كاسه آبي كه حاوي برگ سبز انار، نارنج، يا شمشاد است نيز مي‌افزايند)، ظرف‌هاي حاوي شير، گلاب، عسل، شكر، و (1، 3، 5 يا 7 عدد) تخم مرغ رنگ‌آميزي شده گذاشته مي‌شود. مركز سفره عموماً با گل‌داني از انواع گل‌ها، معمولاً سنبل و شاخه‌هاي بيدمشك فروگرفته مي‌شود. كنار آن، سبزه و دست‌كم شش قلم ديگر كه با حرف سين آغاز مي‌شوند (تشريح شده در زير)، ظرفي حاوي ميوه (سنتاً سيب، پرتقال، انار، و به)، چند نوع نان (اغلب شيرين)، ماست و پنير تازه، شيريني‌هاي گوناگون، آجيل (مخلوط خشك و بو داده شده‌ي تخم‌هاي نخودچي، خربزه، گندم برشته، برنجك، و فندق و گردو، كه همگي با كشمش آميخته ‌شده‌اند) قرار داده مي‌شود.
اقلام سين‌دار سنتاً عبارت‌اند از: 1. سبزه، يعني، گندمي (يا جو، گاهي نيز عدس) كه به بلندي چند اينچ درون قطعه پارچه‌ي سفيدِ نازكِ پيچانده شده به گرداگرد كوزه‌اي گلي روييده است (امروزه سبزه در يك ظرف سفالين كم‌گود رويانده مي‌شود)؛ 2. سپند (اسفند)، تخم سداب كوهي كه اغلب در يك بخورسوز گذاشته مي‌شود و درست پس از آغاز سال سوزانده مي‌شود؛ 3. سيب، پيش‌تر ياد شد؛ 4. سكه، چند عدد سكه‌ي نو؛ 5. سير (سابقاً همراه با ريشه‌هايي كه براي شباهت دادن به شرابه‌هاي رنگين، قرمز رنگ مي‌شدند)؛ 6. سركه؛ 7. يك كاسه سمنو (شيرازي‌ها و كردها سمني مي‌گويند). اين فقره‌ي آخر بدين شيوه تهيه مي‌شود: مقدار مناسبي گندم براي سه روز در آب (ترجيحاً آب باراني كه براي اين منظور فراهم شده) خيسانده مي‌شود و سپس بر روي يك سيني فلزي پهن گرديده و با پارچه‌اي سفيد پوشانده مي‌شود. هنگامي كه گندم اندكي روييد، بر روي تخته‌اي سنگي يا چوبي خُرد و بعد درون هاون كوبيده مي‌شود و شيرابه‌ي آن با آب داغ، روغن و آرد مخلوط گرديده و همه‌ي آن به وسيله‌ي زنان (هيچ مرد بالغي مجاز با مشاركت در اين فرايند نيست) به آهستگي پخته مي‌شود (اغلب يك شب كامل صرف آن مي‌گردد)؛ نتيجه‌ي كار يك خمير غليظ، شيرين و به رنگي مايل به قرمز است، كه بخشي از آن براي سفره‌ي نوروز كنار گذاشته مي‌شود و باقي آمده‌ي آن در ميان همسايگان پخش مي‌شود، كه آنان نيز ظرف حاوي سمنو را همراه با يك يا چند عدد تخم مرغ رنگ شده يا برگي سبز باز مي‌گردانند.

ذكر چند ملاحظه در اين جا لازم است. نخست، برخلاف نام خود، سفره‌ي هفت سين دربردارنده‌ي اجزاي اصلي بسياري است كه با حرف سين آغاز نمي‌شوند. دوم، اقلام گزيده شده‌ي سين‌دار هميشه شماري بيش از هفت دارند و كمابيش همواره سنجد و سماق و سوهان (شيريني) هم افزوده مي‌شود. بسياري از خانواده‌هاي حتا اقلام سين‌دار بيش‌تري نيز اضافه مي‌كنند، مانند سبزي، سياه‌دانه، سنگك، سپستان، و سرمه. سوم، سفره‌ي هفت سين مختص جشن نوروز نيست. در بسياري جاها مرسوم است كه سفره‌ي مشابهي در آيين‌هاي عروسي چيده شود و در برخي نواحي نيز در شب چله چنين سفره‌اي مهيا مي‌گردد؛ در منطقه‌ي كاشان اين سفره در جشن اِسبندي در 25 بهمن، كه برابر با اول اسفند در تقويم رسمي است، چيده مي‌شود. چهارم، برخي از مردمان سهيم در ميراث فرهنگي و سنت‌هاي ايراني (مانند افغان‌ها، تاجيك‌ها، ارمنيان) اين اقلام را آماده نمي‌كنند. حتا جالب توجه‌تر اين حقيقت است كه چيدن آن‌ها در ميان كردها يا زرتشتيان، كه هر دو حافظان پرحرارت آن دسته از سنت‌هاي ايراني‌اند كه چيزهاي هفت‌گانه نقشي مركزي را در آن‌ها ايفا مي‌كند، مرسوم نيست. با وجود اين، موبد نيك‌نام يادآوري مي‌كند كه «امروزه در بسياري از خانواده‌هاي زرتشتي، به ويژه آنان كه در شهرها زندگي مي‌كنند، هفت سين براي سفره نوروز تهيه مي‌شود». اين موضوع به آشكارا روي‌كرد جديدي است كه از تماس فزاينده‌ي زرتشتيان با ديگر ايرانيان متأثر گرديده است. جالب آن كه كردها براي جشن «كوسه گلدي» كيك سمني مي‌پزند. پنجم، هرچند مي‌دانيم كه ساسانيان با روياندن هفت نوع تخم بر روي هفت ستون به پيشواز نوروز مي‌رفتند و بر سر سفره‌ي نوروز خود سيني‌هايي حاوي هفت شاخه گياه (گندم، جو، نخود، برنج، و غيره)، و نيز يك گِرده نان درست شده از هفت گونه غله مي‌گذاشتند، اما به سبب ناهماهنگي‌هاي ياد شده در زير شماره‌هاي يك و دو، نمي‌توان آن‌ها را با هفت سين مقايسه نمود و متشابه دانست.

پيشينه و تاريخچه‌ي سنت چيدن سفره‌ي هفت سين مبهم و نامعلوم است. برخي چنين انديشيده‌اند كه اقلام اصلي با «ش» (شين) آغاز مي‌شده‌اند، و بدين جهت به بيتي آشكارا متعلق به تاريخي جديد استشهاد كرده‌اند كه ادعا مي‌كند «در زمان ساسانيانْ ايرانيان بر سر سفره‌ي نوروز شهد و شير و شراب و شكر ناب؛ شمع و شمشاد و شايه قرار مي‌داده‌اند». ساختگي بودن اين تعبير، كه به نام‌هايي عربي استشهاد مي‌كند و از اجزايي اصلي و ضروري مانند سير، سمنو و سپند چشم‌پوشي مي‌كند، بديهي است. ديدگاه‌هاي مبني بر اين را كه اصطلاح هفت سين تحريف هفت سيني يا هفت ميم (اقلام آغاز شونده با حرف ميم، مانند ماست، ميوه، ميگو، مويز و غيره)، يا هفت چين (= هفت [چيز] چيده شده) است، جداً نمي‌توان پذيرفت. واقعيت آن است كه همه‌ي نشانه‌ها و اشاره‌ها دلالت بر آن دارند كه [چيدن] هفت سين، چنان كه آن را مي‌شناسيم، رسمي كهن نيست. قديمي‌ترين اشاره‌ي موجود به رسم چيدن هفت سين، ارجاعي غيرقابل اطمينان و منفرد بدان در يك دست‌نوشته‌ي كهن فارسي منسوب به دوران صفوي است. و گرنه، سياحان و مورخان سده‌ي 19 در گزارش‌هاي عيني خود از آيين‌هاي نوروز، به ندرت از اين رسم ياد كرده‌اند. تنها Heinrich Brugsch، كه در 1860 در تهران بود و جشن نوروز را با برخي جزييات آن شرح داده است، ادعا مي‌كند كه ايرانيان با كاشتن گل‌هايي با نام‌هاي آغاز شونده با حرف «س» در باغ‌هاي‌شان به پيشواز جشن ملي‌شان مي‌روند. اشاراتي نيز وجود دارد به يك سيني پر شده با هفت نوع ميوه، اما نه به هفت سين، كه بدين ترتيب به نظر مي‌رسد در سده‌ي اخير به سبب تبليغ و معرفي آن در رسانه‌ها، مرسوم و متداول شده است.

در هر حال، اگر سفره‌ي نوروز را به صورت يك كل در نظر بگيريم و به حرف سين توجهي نكنيم، اقلام اصلي آن به خوبي اين تعبير را آن‌ها بازتاب‌هاي اوضاع دوران شباني و يك‌جانشيني ايرانيان باستان و باورهاي آنان، به ويژه در مورد امشاسپندان هستند، به دست مي‌دهند:

تدارك اين سفره در شب نوروز و گستردگي اين باور كه روان مردگان فرود مي‌آيند و شريك سفره مي‌شوند، به آشكارا آن را با جشن روان‌ها (فروردينگان) مرتبط مي‌سازد. تخم مرغ‌ها، مردم (از Martiya* tauxman ”تخم ميرا“؛ در شهرك خور تخم‌مرغ‌ها در زير نيمكت آماده شده براي عروس، به اميد بچه‌دار شدن او، ‌گذاشته مي‌شود) را نمادپردازي مي‌كند و به آفريدگار اشاره دارد؛ شير، گاو و وهومنه/ بهمن را نمايندگي مي‌كند؛ شمع‌ها، آتش پاك و اشه وهيشته/ اردي‌بهشت را؛ سكه‌ها، ثروت و خشثره‌ويرييه/ شهريور را؛ سنبل هم هئوروتات/ خرداد و هم امرتات/ (ا)مرداد را نمادپردازي مي‌كند، چنان كه آب و سبزه و سبزي نيز چنين مي‌كنند. بيدمشك، آرميتي/ سپندارمد را نمايندگي مي‌كند، چنان كه سپند/ اسفند نيز، كه بخشي از نام آن را نگاه داشته، چنين مي‌كند. به طور جالب‌تري، ممكن است به نيروي درمان‌بخش آرميتي به واسطه‌ي سير اشاره شده باشد، كه چنان نزد ايرانيان به عنوان يك دارو و وسيله‌ي دور كردن چشم بد و نيروهاي اهريمني ارزشمند بود كه پارس‌ها يكي از ماه‌هاي‌شان را ثايگرچي Thaigarchi (= ماه سير) ناميده بودند. اناهيد با آب (باران) فراهم شده به ويژه براي اين مناسبت نمايندگي مي‌شود. سمنو، كه براي سفره كاملاً ضروري است و چنان مقويِ نيرومند قواي جنسي دانسته مي‌شود كه برخي آن را «نيروي رييس خانواده» مي‌خوانند، مي‌بايست به اناهيد منسوب باشد، چرا كه سمنو را فقط زنان تهيه مي‌كنند (حتا در ميان كردها، كه هفت سين نمي‌چينند)، و در هنگام به هم زدن مخلوط در حال پخت آرزو مي‌كنند كه شوهراني خوب و فرزنداني نيك بيابند. به علاوه، ظرف سمنو با پيش‌كش شدن به نام ورجاوند «فاطمه‌ي زهراي معصوم» آماده مي‌شود (زهرا = زهره نيز نام سياره‌ي ونوس/ اناهيد است). ماهي كره Kara، كه در درياي اسطوره‌اي Vourukasha زندگي مي‌كند و موجودات زيان‌بار را دفع مي‌كند، با ماهي درون تُنگ نمايندگي مي‌شود. اين تجزيه و تحليل را، كه بيش‌تر از اين نيز مي‌توان ادامه داد، نشان مي‌دهد كه اشياء اصلي سفره‌ي نوروز بسيار باستاني و پرمعنا هستند، حال آن كه انگاره‌ي (idea) هفت سين، جديد و نتيجه‌ي تفنن عاميانه‌اي است كه بر مبناي ذوق و سليقه درون يك آيين پسنديده بسط و گسترش يافته است.*

* A. Shapur Shahbazi , “Haft Sin”, in Encyclopaedia Iranica, vol. XI/5, 2003

خب اينم از مطلب امروز ، اميدوارم خوشتون اومده باشه ، دفعه بعدي ادامه اين مطلب رو مي نويسم . پاينده ، آزاد و سربلند باشيد . . . قربان شما ناصر حاجلو .

درود بر شما ، امروز ادامه مطالب مربوط به جناب آقاي كهلان رو بررسي مي كنيم ، باز هم تكرار مي كنم كه نوشتن اين مطالب توسط اين تارنما  دليل درستي مطالب نوشته شده نيست بلكه ، جهت معرفي تفكراتيست كه در حال رشد است و محققان و متفكران كشور با آنها آشنا شوند تا بتوانند سريعا از رشد اين تفكرات جلوگيري نمايند . ( شايسته آن است كه علاج واقعه قبل از وقوع كرد ) .

ايشون ( جناب اقاي كهلان ) سرگذشت خود را براي بنده ارسال كرده اند و بنده بنا به وظيفه خود ، اين سرگذشت را براي شما در ابتداي مطلب ايشان مي نويسم ، تا با شخصيت ايشان بيشتر اشنا شويد . پس از آن به سراغ نوشتار امروز ايشان مي رويم .

پيش از آنكه بحث امروز را آغاز كنم شايسته مي دانم ، به اطلاع ساير دوستان برسانم كه جناب آقاي كهلان ، با استفاده از قسمت نظرات بحث مربوط به جشن پوريم ، يك نظر بسيار جالب به اين نوشتار داده اند و جالب تر آنكه نظر ناصر پوربيزار را در اين مورد تائيد مي كنند . ايشان با ترجمه اسامي كه بيان كرده اند ،نظرات پوربيزار را تائيد مي كنند . اميدوارم ايشان با ديد بازتري به مسئله پوريم بنگرند و حقيقت را دريابند ، بنده نظر خود را در مورد اين جشن ، در همان مطلب داده ام . و ديگر نيازي به نوشتار بيشتر نمي بينم . همچنين ايشان يك ترجمه از نام خشايارشا داشته اند كه بنده در مطلبي كه در مورد زبان فارسي باستان خواهم نوشت ، پاسخ ايشان را خواهم داد .

ديگر آن كه بنده سوالات خود را از آقاي كهلان در پايان آخرين قسمت از مطالب مربوط به زرتشت خواهم نوشت و اميدوارم ايشان پاسخ گوي سوالات بنده باشند ، همچنين ايدوارم هرچه زودتر ايشان نتيجه ملاقاتشان را با موبدان زرتشتي ، براي بنده ارسال كنند تا بنده نتيجه آن را با شما قسمت كنم .

به علت طويل بودن متن امروز ، بحث را كم كرده و به سراغ جستار جناب آقاي كهلان مي روم . در  صورتي كه در مورد اين مطلب سوالي داريد ، مي توانيد با استفاده از قسمت نظرات ، آن را بپرسيد تا آقاي كهلان پاسخگوي پرسش هاي شما باشند .

شرح مختصری از زندگی این جانب جواد مفرد کهلان محقق تاریخ اساطيری ایران

پدر تحصیل نکرده ام عزیز، خدمتکار پیر ارباب بزرگ روستاهای اطراف مراغه اسدالله آصف  بود و مادر بیسواد و مسلولم دورنا مسئولیت خانه مان در روستای چیکان را داشت. بیشتر بچه های خانه از مرض سل مادر تلف می شدند. تنها بچه مسلول که به واسطه فیزیک نیرومند زنده ماند من بودم. سه تن هم که بدین مرض مبتلا نشده بودند زنده ماندند. خواهر بزرگ دختر و برادرم هاشم و خواهر کوچکتر از خودم مهین. از این میان برادرم که 5 سالی از من بزرگتر بود درس می خواند و راهگشای آیندهً من بود چه او با کتابهای تاریخ و جغرافی و کتابهای اساطیری از جمله شاهنامه به نثر آذری و فارسی که در خانه گرد می آورد من را عاشق و شیفتهً تاریخ و اساطیر ایران کرده بود. استعداد درسی من هم علاوه بر اینها  در ریاضیات خوب بود و شاگرد اول کلاس مشرک 10 نفری روستای چیکان و روستاهای اطراف آن بودم و در سال ششم ابتدائی معدلم بالای 19 بود . بهار سال 1348 هجری از بنای قسمت جدید  مسجد روستای چیکان که در کنار خانهً مان بود 2 مُهر اوستایی/ پهلوی بیرون آمد که من کلاس ششمی و روحانی روستا  نور الله آن را به اشتباه کوفی پنداشتیم. در این ایام من در اراضی روستای مجاورمان  علمدار بقایای یک آتشکده  به نام قاین دگبه (دخمهً استوار) را که مسجد روستا به آجرهای سبز ویرانهً آن آراسته شده بود تشخیص داده بودم. مردم این روستا به حق اراضی روستای خود را بقایای شهری می پنداشتند چه آجرهای پختهً  شکسته و حتی سالم در اغلب  اراضی این روستا قابل رؤیت بودند و یکی از خویشاوندان ما، پسر خالهً پدرم، عبدالرحمان که در روستای قره بلاغ زندگی می کرد به هنگام عبور از رودک این روستا کوزه ای با محتوای مقدارقابل توجهی طلا پیدا کرده و در شهر مراغه به نان و نوایی رسیده بود. خود اراضی روستای چیکان پر از دخمه غارها و بقایای تنورها و قناتهای متروکه بود. اینها معلوماتی بود که من دانشجوی سال اول آبیاری دانشگاه تبریز و تازه خلاص شده از مرض ارثی مادری در دست داشتم. درهمان سال با مطالعهً آثار اوستایی استاد  پور داود خصوصاٌ یشتها و یسنا ها و گزارش زاد و بوم زرتشت دکتر جمشید جی مدی  در یافتم که روستای زادگاهی من چیکان همان شی چیکان (یعنی محل قضاوت) پعنی محل نگهداری اوستا در دورهً ساسانیان بوده و آن آتشکده ویرانه که بعدها تبدیل به دخمه شده بوده ،  آتشکدهً معروف  آذرگشنسب بوده که استاد پور داود با پیروی از مارکوارت  با حسرت به درستی مکان ویرانه آن را در اراضی شهرستان مراغه حدس زده بود. از همان سال شروع به گزارش زادگاه زرتشت و تاریخ اساطیری ایران نمودم و دراواخر بهار سال  1357آنها را در 15 صفحه به وزارت فرهنگ وهنر گزارش کردم و تنها جواب  تشکرآمیز و نا کافی آن را در اردوی عمران ملی بندر عباس دریافت کردم.  در پاییزاستاد ادبیاتمان دکتر بهروز ثروتیان خواست که آنرا از فصلنامه دانشکدهً ادبیات  منتشر سازد که با طوفان انقلاب اسلامی مصادف گردید. در ادامه گزارش نتوانستم استادان سرکاراتی و ایرج افشار در تبریز و تهران به کشف این اماکن آستانه در خود متقاعد سازم و پیشنهاد حقیرانهً انجمن زرتشتیان تهران را هم که می خواست آن را در 150 صفحه به صورت کپی منتشر سازد مقبول طبع نیافتم.دو سال بعد به سبب عضویت در دانشجویان پیشگام دانشگاه تبریز از دانشگاه اخراج شده و سه سال بعد به طور قاچاقی سر از ترکیه در آوردم. در اینجا در جواب دوست پیشگام نزدیکم در جواب این سؤال که چگونه این گونه قاطعانه ادعا می کنی که زادگاه زرتشت را در یافته ای در صورتیکه این همه ایرانشناش خارجی و داخلی نتوانسته اند آن را کشف کنند، گفتم من زادگاه زرتشت را پیدا کرده و روی آن نشسته ام و به ریش بلند پروفسوری هم می خندم که این گونه حریصانه در دور و نزدیک به دنبال زادگاه زرتشت می گردد . دوستم اعتراف کرد که این پاسخ تو مرا ضربه فنی کرد. سال بعد من و دوستم در سوئد بودیم و اکنون بیست سال از آن می گذرد و ادامه گزارشات تبدیل به 8 کتاب ریز و درشت شده که 6 تای آنها در سوئد و ایران منتشر شده است.

با عرص احترام  جواد مفرد کهلان

اصل و نسب اشو زرتشث سپیتمان – بخش دو ديگر

گئوتمه بودا همان گئوماته زرتشت بوده است

چنان که دیدیم بنا به خبر یونانیان باستان از جمله هرودوت و پورفیریوس، گئوماته زرتشت در قرن ششم پیش از میلاد -  که به قرن تشکیل ادیان باستانی معروف است - شهرهً آفاق بوده است. به ویژه مردم آسیا وی را بسیار دوست داشته و او را می پرستیده اند. بنابراین، در اینجا این سؤال منطقی پیش می آید که بپرسیم که مردمان سمت آسیای میانه و هندوستان و چین وی را تحت چه نام و نشانی می شناخته اند؛ خصوصاٌ با علم بر این که وی مّدتی در آن سمت و سوی ، در باختر (بلخ) سکونت داشته و در آنجا هم رهبر سیاسی و هم رهبر دینی بوده است. همانجا که بعداٌ مرکز اصلی بودائیگری شده بود و معبد معروف نوبهار بلخ در آن قرار گرفته بوده است ؛ همان معبد بودایی- زرتشتی که نظامی در اسکندر نامهً خود در مورد آن چنین سروده است:   

به بلخ آمد وآذر زردهشت           به طوفان شمشیر چون آب کشت

بهاردل افروز در بلخ بود               کز   و تازه گل را دهن تلخ بود

پری پیکرانی در او چون بهار           صمنخانه ها یی چو خّرم بهار

شواهد و دلایل لغوی و تاریخی روشنی معلوم می دارند که خود گئوتمه بودای تاریخی کسی جز گئوماته زرتشت نبوده است که بعداٌ آیینهایشان در شرق و غرب فلات ایران به صورت دو مکتب جداگانه ای درآمده و درهر دو حالت آن از فلات ایران به تبعید رفته و در شکل بودایی آن در شرق آسیا شکوفا شده است. در ای جا دلایل خود را در باب یکی بودن بودا و زرتشت به اختصار ارائه میدهیم:

1- بودا به معنی منّور و روشن است و اسم اصلی زرتشت یعنی سپیتاک نیز به معنی سفید و روشن می باشد. افزون بر این لقب مهّم ایشان یعنی گئوتمه (دانای"گاتها"، یعنی دانای سرودهای دینی) و گئوماته (دانای سرودهای دینی) یا همان پاتی زیت (نگهبان سرودهای دینی) هم یکسان است. می دانیم که گاتها (گاثاها) از سوی دیگر سرودهای دینی خود زرتشت به شمار می آیند.

2- نام والدین بودا یعنی سود دهودانا (مخلوق دانا و پاک تن) و مهامایا (دانای بزرگ) به وضوح با اسامی والدین زرتشت یعنی سپیتمه ( دانای سفید رخسار) و آمیتی دا (ماندانا، دانای خانه) مطابقت دارد

3- هر دو در قرن ششم پیش از میلاد در سمت شمال هندوستان و شرق فلات ایران فعالیّت روحانی- سیاسی داشته ومعبودشان یعنی برهما (خالق دانا) و اهورمزدا (سرور دانا) اسامی یکسانی داشته اند.

 4-  مطابق اخبار منابع بودایی و ایرانی شهر زادگاهی این هردو رهبردینی در محل تجمع جنگجویان قرار داشته که در نزدیکی آن کوه مرتفع و پربرفی(= هیمالیا، سهند) واقع شده بود. منظور از هیمالیا یعنی کوه پر برف در اینجا همان کوه سهند آذربایجان است.

 5- محّل فعالیّت سیاسی و فرهنگی گئوتمه بودا با قبیلهً سکیا و شهر کاپیلاویستو (خاک سرخ) پیوسته است؛ متقابلاٌ مطابق منابع کهن یونانی و ایرانی ناحیه ساتراپی گئوماته زرتشت ، سرزمین سکاییان دربیکی (سکاییان برگ هئومه، دریها) و شهر سوروگانه (شبورگان، یعنی جایگاه سرخ رنگ) در نزدیکی بلخ(سمت غرب آن)  و خود بلخ (= محل تقسیم آبها) بود ه است.  افزون بر این می دانیم رودی به نام سرخاب در سمت شرق شهر بلخ جاری است.

 6- محّل مدفن بودا یعنی کوسینا گارا (کوهستان مردم نیک بخت) به وضوح یادآور محّل دخمهً گئوماته زرتشت یعنی سیکایا اواوتی( یعنی آبادی خوشبختی، روستای سکاوند شهرستان نهاوند باختران) در ناحیهً کاسیان باستانی و مادهای سگارتی(سنگ کن) می باشد. قابل تذکر است که نام کاسیان (اسلاف لران) به صورت کوسیان نیز ذکر گردیده است: ترجمهً نام کاسیان در نام لران بختیاری و نام شاهنامه ای ارمائیل (یعنی مردم آسوده) برجای مانده است.

7- فرقهً بودایی ماهایانای ژاپنی ها گئوتمه بودا را نظیر گئوماته زرتشت دارای افکار و آمال سوسیالیستی معرفی می نماید. افزون بر این که این هردو تعلیمات اخلاقی اساسی خود را بر روی سه اصل پندارنیک ، گفتارنیک و کردارنیک بنیاد نهاده اند. علاوه براین که هردو مخالف ایجاد معابدخرافه پرستی و مردم فریبی بوده اند. گفتنی است که بودا برای طبقهً برهمنان یک بیگانه محسوب می شد. معهذا گئوماته زرتشت تحت نام گئوتمهً دیگری نزد برهمنان بومی شده است. چون گئوتمه نامی که به عنوان سرایندهً قسمتی از وداها معرفی شده باید همان گئوماته زرتشت باشد چه عنوان مناسب فرمانروایی خانوادگی وی یعنی راهوگنه (کشندهً راهزن) و همچنین لقبش یعنی انگیراس(فرد باشکوه و تنومند) به وضوح یادآور لقب گئوماته زرتشت بلند قامت یعنی تنائوکسار (یعنی دارای تن بزرگ) است. سرودهای ودایی وی از جمله درباب آگنی (آذر، ایزد آتش) و برهما ( اهورامزدا، در مقام ایزد دانایی و آتش) می باشد. تحت این نام و القاب وی در رزمنامهً بزرگ هندوان یعنی مهابهاراته نیز یاد شده است ناگفته نماند گئوتمه بودا در اساطیر به هیئت برهمنی جوان به نام َمگه (مغ) پدیدار میشود  که این به وضوح تعلق وی را به طبقهً روحانیان ماد یعنی مغان آشکار میگرداند.

8- سرانجام گفتنی است دوست وخویشاوند و نخستین حّواری بودا یعنی آناندا (ناندا, دانا به طرق مختلف) و زنش یشودهارا (دارندهً پاکی) به ترتیب مطابق با همان مدیوماه (دانای شایسته) پسر عم و نخستین مرید زرتشت و هووی (نیک نژاد) زن زرتشت می باشند. در خبرمولوی که زادهً بلخ بود زرتشت - بودا تحت عنوان صوفی فرزانه ای به نام ابراهیم ادهم (یعنی ابراهیم بور) ظاهر گردیده است. ابراهیم خلیل(کاووس) درواقع نام جدّ جدّ مادرزرتشت بوده است.

8- نام پسربودا یعنی راهوله (= روی هوره) با نام خورشیدچهر پسر زرتشت مترادف است. 

هود قرآن وهامان تورات در اصل همان سپیتمه و زرتشت سپیتمان می باشند

در زمانی که ادیان باستانی مهّم جهان شکل می گرفت یعنی تقریباٌحدود بین سالهای 330-600  پیش از میلاد ایران ابرقدرت شناخته شدهً جهان بود و بدین سبب تورات و قرآن نیزنظیر تاریخ هرودوت حاوی اخبار زیادی در باب ایرانیان می باشند:میدانیم در قرآن از قومی بائده یعنی معدوم شده ای به نام عاد سخن رفته که رهبر دینی- سیاسی اصلی ایشان هود نام داشته است. نگارنده را قبلاٌ عقیده براین بود که هود در اصل همان هوتها یعنی ایزد باران و رعد کاسیان (اسلاف لُران)  بوده است؛ ولی اخیراٌ دلیل منطقی تری یافته ام که نظر قبلی را منتفی مینماید چه کاسیان حکمرانان بین النهرین در اواسط هزارهً دوم پیش از میلاد بوده اند و این نسبت به زمان محمّد و قرآن بسیار دوراست. ثانیاٌ خود نام عاد ارتباط و ترادفی با نامهای کاسی (آرمانی و خوشبخت) و لُر(نوازنده) نداشته است. ثالثاٌ از هود به عنوان رهبر دینی مردم عاد یاد شده، نه خدای قبیله ای ایشان؛ بنابراین بنابه دلایل آشکاری که ذیلاٌ شرح داده خواهد شد قوم عاد باید همان قوم فراموش شدهً مغان باشد که از مادها (نجبا) بوده اند. زیرا هم نام قوم و هم نام رهبر نامی ایشان مناسبتی تامّ با قوم عاد و رهبرشان هود(=هوم اوستا، دانای نیک) دارد: چه نام قوم مغان یعنی واژهً مغ دقیقاٌ به لغت اوستایی به معنی انجمنی است که این از سوی دیگر معنی لفظی نام عبری عاد نیز می باشد. درکنار آن کلمات سامی حوت درزبان کُردی (به معنی مرد بلندقامت، لندهور) و هود زبان عبری را داریم که به معنی باشکوه و درخشان است. بنابراین به سمت گئوماته زرتشت بلندقامت کشیده می شویم که هم منابع یونانی و هم اساطیر زرتشتی صریحاٌ به قامت بلند وی اشاره کرده اند. اصلاٌ مسلم به نظر می رسد دو نام اساطیری لندهور (پسر خورشید) و عوج ابن عُنق(اوج ابن خنوک)، به معنی لفظی مرد بلندقامت فرزند مرد درخشان متعلق به گئوماته زرتشت (سپیتاک، بودای بامیان) باشند؛ چه همانطوری که ذکرشد نام پدرزرتشت (سپیتاک) یعنی سپیتمه را می توان سفید رخسار و نورانی معنی نمود. درباب مورد غضب ایزدی قرارگرفتن قبیلهً مغان (عاد) باید بگوییم، چنان که هرودوت خاطرنشان میکند در روز قتل گئومات (پاتی زیت) قتل عام بزرگی از مغان به راه افتاد. این واقعه در تورات به صورت اسطورهً قتل هامان (نیک اندیش،یا پسرهوم، گئوماته زرتشت)- به دسیسهً استر(ستاره) و مردخای (شاهکُش)- وجشن دشمن کشی یهود یعنی پوریم (به معنی لفظی بخت و قرعه) متجّلی شده است: هرودوت نیز ازقرعه کشی داریوش وشش تن همدستان وی سرپادشاهی ایران سخن می راند که بعد ازقتل گئوماتای مغ و مغ کشان صورت گرفته است.قابل توجه است عنوان خانوادگی هامان یعنی همداتای(مجری قانون) مترادف با از آن گئوتمهً وداها میبا شد. مطالب اساطیر اسلامی نیز در رابطه با هود و قومش عاد بسیار قابل توّجه می باشند چه ضمن آنهایی که در قصص الانبیاء گردآوری شده اند، درباب هود و قومش عاد از اسامی زئورا (زرین، به عنوان نیای قوم بلند قامت عاد) و زینا (ذانا، دانا، به عنوان مادر هود و دخترنوح) یاد گردیده که به وضوح یادآور نامهای زرتشت (دارندهً پیکرزرین) رهبربلندقامت مغان و آمیتی دا (ماندانا) به معنی لفظی دانای خانه است که مادرسپیتمان زرتشت و دخترآستیاگ (لمک) بوده یعنی همان کسی که در تورات پدرنوح به شمار رفته است. از سوی دیگر از بررسی عمیق تر اسطورهً قرآنی هودمعلوم میگردد که آن هودی که عامل مغضوب شدن وکشتارگردیدن قوم عاد میشود نه خود گئوماته زرتشت "سپیتاک" بلکه خود همان داریوش قاتل گئوماته زرتشت بوده که مگافونی یعنی مغ کشی (عادکشی) به راه انداخت؛ طبق منابع یونانی و ایرانی این قاتل ومقتول در لقب ونام سپندات (مخلوق مقدّس) مشترک بوده اند وسپندات  پسر ویشتاسپ (حامی زرتشت)، نام داریوش را- که به معنی نگهدارندهً خوبی است- بعدازقتل گئوماته زرتشت سپیتاک برای جلب رضایت و اعتماد همدستان پارسی خویش برای خود انتخاب نمود. طبق مندرجات قرآن خدای بزرگ (اهورامزدا،انلیل بابلیان) به حمایت از هود (در این جا منظور داریوش، سپندات پسرویشتاسپ) قوم عاد، ملّت هود(منظورمغان تحت فرمان گئوماتهً مغ| زرتشت سپیتاک پسرسپیتمه|) را منقرض نمود. طبق مندرجات قرآن خداوند بزرگ به حمایت از هود (منظور هوم عابد ) قوم عاد، ملّت هود را منقرض نمود. متقابلاٌ طبق اوستا  ایرانیان عقیده داشتند که که در توفان و کولاک بزرگ نچات هوم (جمشید، سپیتمه، گودرز دستگیرکنندهً افراسیاب) و یاران وی به یاریاهورا مزدا (سرور بزرگ و دانا) صورت گرفته است. از آن جاییکه گفته شده قوم عاد به وسیلهً طوفان شدید نابودشد(یعنی همان اسطورهً پناه گرفتن آریاییان در ور جمکرد جمشید در توفان و کولاک بزرگ)، پس در اینجا اهورامزدا درمقام قرینه های بابلی و ودایی خویش یعنی انلیل و وارونا ظاهرگشته است که ایزد آسمان معرفی شده اند و آمده است که دم آنها باد و طوفان است. به نظر می رسد که نام خدای کاسی رعد وبرق و باران یعنی هودها نیز دراینجا درپدید آمدن وشکل گرفتن نام هود نقشی ایفاء کرده است. به هر حال قرآن حقّ مطلب را درمورد زرتشت بلندقامت و پدروی هوم (هود) ادا کرده وتنها تحت همین اسامی صالح دارندهً شتر زرین (که نامش در قرآن همواره با نام هود همراه می باشد) و  هود از او و پدر وی بیش از بسیاری از انبیای دیگراسم برده است.

ایّوب وزکریای تورات و لقمان وصالح قرآن(دارندهً شترزرین) نیز همان زرتشت سپیتمان می باشند

نام لقمان حکیم قرآن به معنی فرزانهً درشت اندام به وضوح حاکی ازیکی بودن وی با گئوماته زرتشت( بودای بامیان) می باشد. ضمن این مقاله سند این موضوع ارائه گردیده و اثبات یکسانی زرتشت با زکریا وصالح به مقالهً دیگری موکول میشود. ابتدا این سؤال پیش می آید که آیا در تورات نیز نام   و نشانی از زرتشت به میان آمده است یا نه. به نظر من جواب آری است چه ایّوب (به معنی لفظی مورد خصومت قرار گرفته)   به وضوح،  همان زرتشت سپیتمان است   که این با  داستانهایی که مربوط به دوران کودکی و خصوصاٌّ نو جوانی وی می باشد کاملاٌ جور در می آید چه داستانهای زندگیش سرشار ازخصومتهایی است که بر وی  روا شده است. این نام توراتی و قرآنی  د ر خود تورات به معنی  " فرد مورد خصومت و امتحان خدا قرار گرفته" مفهوم شده است. بسیار جالب است که  در کتاب تاریخی کهن  فضایل بلخ نام زرتشت با همین صورت عبری آن یعنی ایّوب بیان شده است. سامی نبودن و بیگانه بودن این نبی توراتی و قرآنی از آن جا مشّخص می گردد که برای وی شجره نامه ای ذکر نمی گردد.  چنان که اشاره شد قرآن  این نام توراتی زرتشت را نیز می شناسد،   ولی در آن وی بیشتر تحت همان عنوان صالح (نیکوکار)  و پدرش هود(دانای نیک) معرفی گشته و سورهً یازدهم آن به نام آنها هود خوانده شده است. در تورات نیز- که در آن نام هود ذکر نمی شود- نامی ازعاد به میان آمده که در رابطه با لمک (آستیاگ، آخرین پادشاه ماد) است؛   امّا در این جا آن نام زن اسطوره ای  لمک   به شمار رفته است  که در واقع اشاره به نام قبیلهً مادی مغان ( قوم عاد) می باشد.  قابل تّوجه است که ازاین طوفان خانمان بر انداز و قتل عام  در اسطورهً توراتی ایّوب نیز یاد می شود که در این وقایع   اسفناک  وی خانواده و کسان و ثروت خویش را از دست می دهد.  تورات مطابق اوستا تعداد دختران ایّوب -  زرتشت را سه تن آورده است،  ولی تعداد پسران ایّوب هفت تن و تعداد پسران زرتشت سه تن ذکر شده اند. اساطیر اسلامی مذکور در قصص الانبیاء- که ایّوب را مانند گئوماته/ زرتشت حامی فقرا معرفی می نمایند- تعداد دختران ایّوب را همان سه تن  و تعداد پسران وی را چهارتن ذکر می کنند    که  به رقم اوستایی و پهلوی فرزندان زرتشت سپیتمان یعنی   سه پسر و سه دختر بسیار نزدیک است. درتکمیل اثبات یکی بودن ایّوب وزرتشت گفتنی است که طبق روایات اسلامی وکلیمی وزرتشتی دایهً دوران مباحث موفقیّت آمیزو مصائبشان زنی است که تصّورمیکند زرتشت- ایّوب توّسط گرگ دریده شده است. باید خبر یکی بودن ایّوب و زرتشت توّسط یهودیان بومی سمت بلخ به نویسندهً کتاب فضایل بلخ رسیده باشد چه دردورهً مسلمین یهودیان درنواحی بلخ وشهرمیمند(یهودیهً افغانستان) بومی بوده و از عهدباستان در این نواحی به امر تجارت اشتغال داشته اند چون منابع کهن آشوری و  یونانی ازاعرابی شرقی صحبت می دارند که بین بلخ و گرگان می زیسته اند. پیداست که منظور از اعراب شرقی در اینجا خویشاوندان کلیمی ایشان بوده اند: گفتنی است که نام تاتها و تاجیکان (دادیکان خبر هرودوت)- که آنها را نام اولاد یهود و اعرابی به شمار آورده اند که در میان ایرانیان بزرگ شده اند- باید متعّلق به همین یهودیان شرقی باشند. براین اساس نامهای دادیک (عادل)، تات(به عبری یعنی بخشندهً متمّول)،تاجیک، تازی،ذت و سرت را می توان صاحبان عادل کالا و تاجرامین گرفت چه یونانیان باستان این مردم را خیّرنامیده اند. زبان ایرانی اینان بی تردید از دربیکها(پارسیان دروسی،سکاییان برگ هئومه،دروپیکیان، دریها) گرفته شده است. خود دربیکها و دادیکان در هم آمیخته و ملّت تاجیک را تشکیل داده اند و اکنون دری تنها به زبان ایشان اطلاق میشود. جالب است که تاتهای آذربایجان به دین کلیمی خویش باقی مانده اند، گرچه از لحاظ زبان ایرانی شده اند. نام هندواروپایی کهن چین و آسیای میانی یعنی سریکا باید در اصل متعّلق بدینها بوده باشد چه همانطوریکه اشاره شد تاجیکان ماوراءالنهر را سارت (سرها، صاحبان کالاها) نیزخوانده اند. براین اساس گئوماته زرتشت به هنگام فرمانروایی باختر (بلخ) با این مردم تجارت پیشهً یهودی- ایرانی تماس نزدیک داشته است. دلایل قاطعی که جای هیچگونه شّک وشبهه ای در یکی بودن زرتشت و ایّوب باقی نمی گذارند یکی همانا مشترک بودن نام دختران ایشان است چه نام ایشان که به ترتیب فرنی(فزونی)، ثریتی (نهایی) وپوروچیستا(جوان پردانش) بوده در تورات به جمیمه (فزونی)، قصیه(آخری) وقرن هپوک(جوان زیبا) ترجمه شده است. و دیگری مشترک بودن نام زادگاه ایشان است:ایّوب تورات اهل ناحیهً غریبه ای به نام عوص به شمار رفته است. این کلمه در زبان اوستایی به معنی شهر واقع دربلندی است. بنابراین معلوم میشود که مراد از آن همان شهررغهً آذربایجان بوده که بیشترتحت نامهای قسمت میانی آن به برزه و هروم بوده که این هردوبه معنی شهر واقع دربلندی می باشند. چنان که گفتیم این شهر، خاستگاه و محّل فرمانروایی اوّلیّهً زرتشت بوده است. چنانکه گفته شد ایّوب تورات اهل ناحیه ای به نام عوص به شمار رفته است. این کلمه در زبانهای ایرانی  از ریشهً همان کلمهً اوس اوستایی بوده و به معنی مرتفع می باشد. این معنی وقتی بسیار قابل توّجه میگردد که در می یابیم خود نام شهر زرتشت یعنی برزه (رغه) نیز به همین است.هود قرآن را در زبانهای  عربی و عبری همچنین می توان مترادف باالقاب زرتشت یعنی گئوماته و گئوتمه وپاتی زیت به معنی دانای سرود دینی گرفت.   بنابراین به طور قطع و یقین می توان گفت که نام هود قرآن از ترجمهً همین القاب سپیتاک زرتشت (درخشان و دانای سرود دینی) و نام پدر وی هوم (دانای نیک) حادث شده است. به طوری که گفته شد خود نام زرتشت در مجموع  به معنی دارندهً تن زرین و نورانی  می باشد و  جزء اول نام زرتشت نیز به شکل ایرانی آن درنام زئورای اساطیر اسلامی، به معنی زرین باقی مانده است. به طوریکه بیان کردیم این، نام نیای ا سطوره ای قوم عاد (مغان) به شمارآمده است. چنانکه اشاره شد تورات واقعهً کشته شدن گئوماته زرتشت را در داستان استر و مُردخای بیان می کند: در اصل این اسطوره هدسا(استر)  همان آتوسا دختر معروف کورش می باشد که به عقد کمبوجیه نیز در آمده بود و مُردخای (در اصل مردیو کای، "حاکم روستاهای بسیار") از سویی همان مردیس (دارای روستاهای فراوان، برادر گئومات)،از سوی دیگر بردیه پسر کورش است و شخص وزیر شاه یعنی هامان(حافظ سرودهای دینی، به عبری یعنی فراوان زمزمه کننده) خود گئوماته زرتشت است که به قول داریوش معابدی را که وجودشان با آیین مغان سازگاری نداشت ویران میکرد و پادشاه عامل قتل  هامان   (گئوماته زرتشت) نه خشایارشا بلکه پدر وی داریوش میباشد. دشمنان ادّعایی مورد کشتار یهود هم در اصل  همان مغان بوده اند که در آغاز حکومت داریوش، روز قتل گئومات، به تعدادی (شاید نه چندان زیاد) کشتار شدند. به هر حال شایع بوده که پارسیان روز قتل گئومات مغ کشی (به قول یونانیها ماگوفونی) وسیعی راه انداختند و این روز را بعدها به طور مفّصل  جشن می گرفته اند. در تورات این مغ کشی را یهود با جشن پوریم خویش مطابقت داده اند. کتسیاس مورّخ   یونانی نیز نظیرتورات از شکایت گئومات (سپندات، سپیتاک وپاتی زیت خبر هرودوت ، هامان تورات)  از بردیه در حضور شاه  (در این جا منظور کمبوجیه) و به قتل رسیدن  بردیه سخن گفته است. در اساطیر دورهً  اسلامی زرتشت تحت عناوین عُلوان (بلند قامت) و شّداد (قّوی) نیز آورده شده است که در این اسامی مفهوم لقب زرتشت یعنی تنائوکسار (بزرگ تن) بهتر بر جای مانده است. گفتنی است شّداد فرزند عاد (مغ)  به شمار رفته و عُلوان نام سردار وی تصّورگردیده است. نام سرزمین شّداد یعنی ارم که در تورات با نام اسطوره ای ظّله( یعنی دلخوشی) مشخّص گردیده است باید همان سرزمین لران بختیاری باشد چه نام اوستایی فرذاخشتی (=بختیار )  نیز نیای  اسطوره ای مردم همین سرزمین را نشان می دهد. می دانیم که گئوماته- زرتشت در جوار سرزمین لُران و کُردان به قتل رسیده است و نامهای اساطیری ارماییل و کُرماییل در شاهنامه نشانگر لُرها و کُردها می باشند. گفتنی است مفهومی مشابه با ارم (سرزمین آرامش و آسایش) در کنار رود کورای قفقاز نیزوجود داشته است چه منابع کهن ارمنی و یونانی نامهای آنجا را گاردمان (بهشت) و کامبیسن (سرزمین کامروایی) آورده اند.

خب اينم از مطلب امروز ، اميدوارم از اون استفاده كرده باشين ، و اميدوارم كه حتما در مورد مطلب امروز نظر بدين ، اقاي كهلان ، در بخش نظرات پاسخگوي سوالات شما خواهند بود ، پيشاپيش ، از شما سپاسگذار و قدردان هستم ، قربان شما ، ناصر حاجلو . . . جاويد ايران زمين .

درود بر شما ، امروز قرار بود مطلبي از آقاي كهلان بنويسم كه به علت اينكه مطالب ايشون فعلا در اين صفحه زياد هست ، تصميم گرفتم مطلبي از دوست عزيز ديگري كه چندي پيش ، براي بنده مطلبي ارسال كرده بودند ، براي شما بنويسم .

اين سري از مطالب در مورد شخصيت هاي بزرگ تاريخي ايران زيمن هست ، كه مربوط به دوره پيش از اسلام ميشه ، نويسنده اين مطالب جناب كوثر شرافتي هست و مطالب نوشته شده از جانب ايشون ، به خودشون مربوطه ، توجه داشته باشيد كه نوشتن مطالب ديگران ، در اين وبلاگ ، به معناي تاييد درستي و يا عدم صحت مطالب اونها نيست ، بلكه چنانكه هميشه گفته ام ، اين مطالب ، مطالبي است كه محققان ، بايد از آنها در تحقيقات خود استفاده كنند ، توجه داشته باشيد كه هرگونه سوالاتي كه در مورد مطالب ايشون داريد ، مي تونيد در بخش نظرات وبلاگ بنويسيد ، ايشون نظرات شما رو مي خونن و پاسخ درخوري به شما خواهند داد .

به هرحال مطلب امروز در مورد  چند تن از بزرگان ساسانيانه .

بزرگان تاريخ ساساني – بخش نخست

بزرگمهر

بزرگمهر یا بوزرجمهراز وزیران لایق ساسانیان بود.او ابتدا معلم هرمز (پسر انوشیروان )بود و وقتی شاه دانایی وی رادید او را به وزارت برگزید.در زمان او هدیه ای از سوی شاه هند به ایران فرستاده شد .آن هدیه شطرنج بود و نامه آنها بدین مضمون:همانگونه که دولت ایران همیشه بر ما حاکمیت داشته باید دانشمندان آن دیار هم استحقاق این برتری را داشته باشند،و اگر چنین باشد دریافتن چگونگی بازی شطرنج (شترنگ)برای ایشان دشوار نخواهد بود در غیر این صورت دولت شما باید باجگزار ما گردد.در عرض سه روز بزرگمهر این بازی را حل کرد و خود بازی (نرد) را اختراع کرد که چون هندی ها موفق به انجام آن نشدند مجبور به دادن باج به ایرانیان شدند.او کتاب مهمی به نام پند نامه بزرگمهر را نوشت و در زمینه نجوم نیز تحقیق کرد.در پایان بین سالهای 590 تا 603 خسرو پرويز از وي كينه گرفت و فرمان داد بيني و لبهاي او را ببرند. هنگامى كه اين فرمان را به بزرگمهر گفتند،پاسخ داد:آرى لبهاى من بيش از اين سزاوار است.خسرو گفت: از چه رو؟گفت از آن رو كه نزد خاص و عام تو را به صفاتى ستودم كه داراى آن نبودى و دلهاى رميده را رو به تو نمودم،و خوبى‏هائى از تو پخش كردم كه تو سزاوار آن نبودى.اى بدكارترين خسروان،با آنكه يقين بر پاكى و نيكى من داشتى،مرا به گمان بد مى‏خواهى بكشى؟پس كه را به دادگرى تو اميدى تواند بود و به گفته تو دل تواند بست؟ خسرو پرويز،از اين سخن برآشفت و فرمان داد بزرگمهر را گردن زدند.

خسرو پرویز

خسرو دوم معروف به خسرو پرویز پس از پدرش هرمز چهارم پادشاه ایران شد.او ابتدا با بهرام چوبین جنگ کرد که شکست خورد و به رم گریخت.در آنجا به شرط واگذاری قلعه دارا و ارمنستان به دولت رم از آنان نیروی کمکی گرفت.در جنگ دوم او بهرام را شکست داد و خود پادشاه شد.وي چندين هزار زن رسمي و غير رسمي داشت و معشوقه مشهور او شيرين شاهزاده ارمني بود.تا وقتی مریس پادشاه رم بود روابط دو کشور حسنه بود.اما در سال 603.م مریس کشته شد و پسرش به ایران پناه آورد.خسرو به پاس حقوق امپراطور مقتول ،جانشین او را به رسمیت نشناخت و روابط تیره شد.جنگی در گرفت که از سال 603 تا 627 طول کشید.فتوحات بسیاری نصیب خسرو شد حتی صلیب مسیح(ع) را به ایران آوردند.در آن زمان ایران به حدود زمان داریوش رسیدحکومت در رم به هراکلیوس واگذار شد و او پس از چند بار شکست در برابر ایران ،بالاخره در آخرین جنگ خسرو از میدان گریخت.در همان زمان پیامبر(ص)برای خسرو نامه ای نوشت و او را به اسلام دعوت کرد اما خسرو نامه را پاره کردچون معتقد بود نام پیامبر زودتر از نام او نوشته شده .این اعمال و شکست او از رم باعث نفرت مردم و بزرگان شد پس وی را زندانی و در سال 628.م با کمک پسرش قباد دوم او را کشتند.پرويز عاشق بي قرار زن و زر و دستدار خواسته و تجمل بود. در طول مدت سلطنت خود به قول صاحب کتاب حبيب السير تعداد صد گنج و به عقيده ساير مورخان هفت گنج تدارک ديد. نامهاي آنها به شرح زير است: گنج عروس، گنج بادآورد، گنج خسروي، گنج افراسياب، گنج سوخته(يا ساخته)، گنج خضرا، و گنج شادورد که در اصطلاح عامه به هفت خم خسروي معروف است. خسرو پرويز سه هزار زن داشت،و دوازده هزار كنيزك ساز زن و بازيگر،و شش هزار مرد پاسبان او بودند،8500 اسب مخصوص سوارى او بود،960 فيل،12000 استر مخصوص بردن بنه و هزار شتر داشت ‏اين پادشاه بيش از هر كس به جواهرات و ظروف و اوانى گرانبها و امثال آن علاقه داشت‏.ثروت و تجمل دربار خسروپرویز در تاریخ ایران نظیر ندارد.

بهرام گور

پسر یزدگرد اول متولد فروردین و مردی خردمند که روی انگشترش نوشته بود:کردار نیک مایه ستایش است. وی در همان ابتدا بر سر تصاحب تاج و تخت با خسرو (از خویشان یزدگرد)رقابت کرد. پس تاج را میان دو شیر گذاشتند و قرار شد کسی که بتواند تاج رابرباید ،شاه باشد.و بهرام موفق شد و بهرام شیران نام گرفت.او نزد نعمان پادشاه حیره(شهری نزدیک کوفه)پرورش یافت. با دولت هون که در آن زمان خطری جدی برای ایران و جهان بود،جنگ کرد و پادشاه آنان را کشت و تاج او را در آتشکده آذر گشنسب قرار داد.  جنگی نیز با رم داشت .چون دولت ایران رفتار بدی با مسیحیان کشورش انجام میداد.در نهایت به سال 422 صلح نامه ای 100 ساله نوشتند.در زمان او ارمنستان بطور کامل از آن ایران شد.بهرام به شکار گور خر علاقه بسیاری داشت به همین خاطر به او لقب بهرام گور داده اند.وی ضمن یکی از همین شکارها به درون باتلاقی فرو رفت و مرد.این واقعه در سال 438 .م اتفاق افتاد.وی در شوش دفن شد و مدت پادشاهی اش 63 سال بود.

خب اينم از مطلب امروز اميدوارم خوشتون اومده باشه ، بازهم تكرار ميكنم ، اگر سوالي درمورد مطلب امروز داريد ، مي تونيد از بخش نظرات استفاده كنيد. قربان شما ناصر حاجلو . . . . جاويد ايران زمين .

درود بر شما ،  امروز يه مطلب راجع به سكه هاي هخامنشي براتون آماده كردم ، البته كامل نيست ، ولي عس مي كنم تو يه مطلب ديگه كاملش كنم ، اميدوارم همين قدرش بتونه كمكتون كنه تا كاملش رو بخونين ، در مورد آقاي كهلان و مطالبشون هم بگم كه مطلب بعدي تارنما ، در مورد يكي ديگه از مطالب آقاي كهلان هست كه توي همون مطلب مطالب مربوط به ايشون رو ادامه مي دم و اينجا چيزي نمي گم ، اين رو هم بگم كه ايشون يه معرفي نامه از خودشون براي بنده ارسال كردند كه ابتداي مطلب بعدي نوشته ميشه ، بهرحال اميدوارم ايشون نتايج ملاقاتشون با موبدان زرتشتي رو ، كه خودشون هم از اين ملاقات استقبال كرده بودند ، تو اين تارنما به اطلاع ساير دوستان برسونيم . از ايشون خواهش مي كنم كه در صورت ملاقات ، نتيجه ملاقات رو براي بنده ارسال كنه تا به اطلاع ساير دوستان نيز برسونم ، خب ديگه سرتون رو درد نميارم ، بريم سر اصل مطلب .

سكه هاي هخامنشي

در دوره هخامنشيان صنايع كوچك در ايران رشد نكردند ، زيرا تنها مشترياني كه مي توانستند اين قبيل صنايع را زنده نگاه دارند ، پادشاهان و بزرگان كشور بودند كه بيشتر اوقات  كارهاي خود را به هنرمندان خارجي سفارش مي دادند . ميناگران و حكاكان بابلي ها ، يا فينيقي ها بودند . احتمالا سكه هاي زمان داريوش را كه در كارگاه هاي سارد ساخته مي شدند و هخامنشيان به مصرف مبادلات با كشورهاي تابعه خود در مديترانه مي رساندند و در خود ايران چندان بكار نمي رفت . اين مسلم به نظر مي رسد كه نخستين پادشاهان هخامنشي ، سيروس و كامبيز (كوروش و كمبوجيه)، احتياجي به ايجاد سكه مخصوص به نام خود نداشتند و از مسكوكاتي كه آن وقت در آسياي صغير در جريان بود  و در ايران هم با مبادله با مواد اوليه با اجناس ساخته شده بدست مي آيد رفع احتياج مي كردند . ظاهرا داريوش اول ، سازمان دهنده بزرگ امپراطوري ايران بوده است كه ، براي نخستين بار مسكوك طلاي خالص و تقريبا بدون عيار را كه ما به نام دريك مي شناسيم دست زده است . با وجود اين بعضي گمان مي كنند كه اين مسكوكات در داخل ايران به جريان گذاشته نشده اند ،‌ بلكه مصرف آنها پرداخت حقوق سپاهيان روزمزد و ذخيره خزانه و رفع احتياج شهرهاي كاروان روي بود كه هميشه احتياج زيادي به مسكوك داشتند . از اين مسكوكات ، در يونان و آسيا كشف نشده است . مسكوكاتي كه همراه با لوحه هاي طلا و نقره در دو صندوقچه سنگي كه در گوشه اي از تالار پذيرائي كاخ اپادانا در تخت جمشيد كشف شده از سارد و يونان بوده است .

ساختمان كاخ آپادانا را به زماني نزديك سال 515 پيش از ميلاد نسبت مي دهند .

اين در صورتي ممكن است كه قبول كنيم صفه قلعه بندي ، پيش از جلوس داريوش پسر ويشتاسب به تخت ايران ساخته شده باشد . در هر صورت در سال 515 ق.م هنوز اولين دريك ها زده نشده بودند و ما مي توانيم گمان كنيم كه مدت ضرب سكه داريوش اول سي سال هم كمتر بوده باشد .

خشايارشا شاه هم به نوبه خود سكه زده است . او هم مانند پدرش نكوشيد تا سكه ها يش جنبه هنري به خود بگيرد . كمانداري كه  «‌ ملوفور » مي نامند ، هميشه به يك وضع در پشت و روي سكه ديده مي شود كه تاجي « Ciadaris » بسر دارد . بطوري كه بيننده را به اين فكر مي اندازد كه شايد كمان دار مزبور خود شاهنشاه باشد .

( Melophore تثريبا زانو زده و Ciadaris كنگره دار به سر دارد و لباسش را روي زانوي چپ بالا زده به دست چپ كمان ، و به دست راست نيزه كوتاهي گرفته است . )

كماندار روي سكه ، لباسي پوشيده به نام « كنديس » Candys ، كه عبارت از نيم تنه گشادي است كه گاهي به وسيله كمربند فشده شده . نوع اين سكه در تمام مدت سلطنت اين سلسله يك نواخت باقيمانده پشت آن به شكل بيضي و داراي فرورفتگي است ، به نام « مربع مجوف » كه ضرب آن را آسان مي كند . در اثر كشف چند دريك ، در يونان و همراه مسكوكات يوناني كه تاريخشان قابل تخمين است ، گمان مي برند كه  اين دريك ها منصوب به يكي از پادشاهان هخامنشي است . اما كاملا اطمينان به صحت اين حدس نيست .

لوح هاي گلي كه در بايگاني پرسپوليس بدست آمده و به خط آرامي نوشته شده كه مربوط به حساب كارهاي انجام شده است و محاسبه آن با  « شكل » Shekel واحد وزن قديمي سامي است كه در تورات هم نام برده شده و مبادله مي شده ، مانند نان شراب ، گوسفند و غيره .

مختصر آن كه در دوره هخامنشيان فعاليت پولي تقريبا منحصر به سواحل مديترانه و براي مبادلات بازرگاني كشورهاي بحري صورت مي گرفته ، با وجود اين دريك طلا و نقره هخامنشيان ، به علت خالص بودن فلز آن ، در همه جا با ارزش و مورد قبول بوده است .

منابع :

1 - هنر ايران ، اثر پروفسور آندره گدار ،‌ترجمه : دكتر بهروز حبيبي ،  انتشارات دانشگاه ملي ايران .

2 – باستان شناسي و هنر دوران تاريخي ماد ، هخامنشي ، اشكاني ، ساساني ، اثر علي اكبر سرفراز – بهمن فيروزمندي ،‌  انتشارات عفاف .

خب اينم از مطلب امروز ، اميدوارم خوشتون اومده باشه ، تا مطلب بعدي ، پاينده آزاد و سربلند باشيد ، قربان شما ناصر حاجلو  . . . جاويد ايران زمين .

با درود بر همه دوستان ، و با سپاس از دوستاني كه پاسخي درخور به جناب آقاي كهلان ، دادند ، باقي بحث مربوط به اقاي كهلان و جستارهايشان را به مقالي ديگر مي سپاريم و اميدواريم كه ايشان با ادله اي محكمتر به بيان ادعاهاي خويش بپردازند ، چراكه اين ادعاها مي تواند بدعتي نوين و اشتباه در نحوه جستار در باستان شناسي كشور عزيزمان ايران باشد ، همچون راهي كه ناصر پوربيزار همچنان ادامه مي دهد !!!!

باري اميدواريم كه چنانچه دوست انديشمندمان ،‌فريد اظهار داشت ، آقاي كهلان جستار خود را نه در خفا كه با بياني آشكار به همگان ، به خصوص جامعه زرتشتي اعلام نمايد تا تحقيق ( اشتباه ) ايشان مورد استناد ديگران قرار نگيرد ،  فريد از آقاي كهلان درخواست كرده كه به ديدار موبدان زرتشتي رفته و پاسخي درخور و شايسته به ايشان دهد ، ( به قسمت نظراات مقاله پيشين ، مراجعه كنيد )

امروز مقالي ديگر  در باب گور دخمه ها براي شما دوستان عزيز آماده كرده ام كه اميدوارم مقبول بيافتد ،

گور دخمه ها – بخش نخست

1)                آثار ده نواسحق وند ( سكاوند )

در ناحيه  سكاوند (‌ پانزده كيلومتري بين غرب و جنوب غربي هرسين باختران ) ، سه اثر صخره اي در كنار يكديگر از دوره ي مادها شناسايي شده است كه دخمه سومي از دو گور دخمه ديگر مرتفع تر مي باشد . در بالاي ورودي اين گور دخمه ( دخمه مياني ) تصويري بدين شرح به چشم مي خورد :‌مردي كه از وضع لباس ، مادي تشخيص داده شده ، در حال نيايش دست ها را به طرف بالا گرفته و 1/87 متر بلندي دارد ، در مقابل او مشعلي در حال سوختن است كه اين مشعل حدود 83 سانتيمتر ارتفاع داشته و پس از آن آتشداني به ارتفاع 94 سانتيمتر ديده مي شود ، در طرف راست آتشدان تصوير شخصي به بلندي 79 سانتيمتر  حجاري شده كه دست ها را به طرف بالا بلند نموده و از پشت سر ، ميله اي را گرفته است . وضع دستهاي شخص فوق مي تواند  موجب اين حدس واقع شود كه شايد او ميله را در پشت سر نگرفته ، بلكه مجسمه و يا ظرفي را به عنوان نذري براي آتشگاه مي برد ، اشخاص حجاري شده در بالاي ورودي اين گور دخمه ، از نظر لباس  با نقش برجسته لولوبيان و ايلاميان قابل مقايسه مي باشند ، البته اين گور دخمه از طرف هرتسفلد استودان ارزيابي شده و تاريخ آن را 521 پيش از ميلاد عنوان نموده و تصويرها را مربوط به گوماتاي مغ دانسته است . حالت شخصي كه در اين گور دخمه به صورت نققش برجسته نمايش داده شده شبيه به حالت نيايش كنندگان لرستان مي باشد . شخص ديگري كه از طرف راست آتشدان تصوير شده و خيلي كوچكتر از شخص سمت چپ است و حالت استغاثه به خود گرفته ؛ اين نيز حالتي است كه در ميان مجسمه هاي كوچك لرستان زياد ديده مي شود .

سومين گوردخمه سكاوند كه در طرف راست دو گوردخمه ديگر قرار دارد ، 4 متر از زمين هاي اطراف  ارتفاع داشته و عمق آن حدود 4 متر است .

غالب باستان شناسان و مستشرقاني كه در روشن كردن زواياي تاريك ماد كوشش به كار بردهاند ( البته با توجه به  لباس شخصي كه در طرف چپ گوردخمه  سكاوند تصوير شده و مقايسه آن با ساير تاوير مادي به ويژه از نظر پوشاك ) مادي بودن اين مقبره را به يقين مي نمايد ولي تاريخي كه هرتسفلد براي آن پيشنهاد كرده است از نظر قدمت روي هم رفته يك قرن آن را به عقب مي برد .

2)                گور دخمه صحنه

در سراب صحنه ( 60 كيلومتري شهر كرمانشاه بر سر راه همدان به كرمانشاه ) دو اثر صخره اي به فاصله يكصد متر بر سينه كوهي كه در شمال  صحنه كه در محل ، آن ناحيه  را سراب مي نامند ، كنده شده است:

الف ) مقبره كيكاوس يا به قول هرتسفلد ، شيرين و فرهاد كه كُردها به اين مقبره شيرين گورا ( شيرين بزرگ ) مي گويند . اهالي محل درباره آن اسم فراكن و فراتاش را بكار مي برند .

ب ) بوچكه ( شيرين كوچك ) كه به فاصله ي يكصدمتري سمت راست مقبره شيرين و فرهاد با طاق هلالي جلب توجه مي كند .

در ورودي مقبره كيكاوس و يا شيرين و فرهاد ، دو عدد ستون سنگي  كه داراي  ته ستونهاي ناقوسي مي باشند  به چشم مي خورد . اين ستون ها در دو طرف ورودي دخمه از سنگ صخره تراشيده شده و به مقبره جلوه اي خاص بخشيده اند  . در نماي بالاي ورودي يك قرص خورشيد بالدار كه علامت اهورا مزدا مي باشد ديده مي شود . البته قرص خورشيد بالدار ،‌سمبلي است كه ابتدا ، آشوري ها و بعدها مادها و هخامنشي ها آن را مورد استفاده قرار داده اند ،  به عبارت ديگر اين سمبل براي اولين بار در فرهنگ آشوري ها خودنمايي كرده و  بعد از نفوذ در فرهنگ ايران ، اسم اسم اهورامزدا بهخود گرفته است .

در اين گور دخمه  ، بعد از  ايوان ستون دار دهليزي ايجاد شده  است كه داراي دو طاقچه مي باشد . در طرفين  گور دخمه ،